Page 67 - Demo

Karakteristikat e shfaqjes së letërsisë moderneNë letërsinë shqipe, shfaqja e interesimit për mjetet e shprehjes dhe për formën e shkrimit të tekstit letrar është e lidhur ngushtë me periudhën e modernitetit. Kjo periudhë, siç dihet, shoqërohet me problematika të reja, të cilat lindën nga:Letërsi LETËRSIA MODERNE SHQIPEeksplorimi i jetës sociale dhe botës së brendshme të individit;hulumtimi i ndjenjave, emocioneve dhe përvojave njerëzore; depërtimi në psikikën e trazuar të njeriut të kohës, brenda të cilit përplasen kultura e trashëguar dhe ajo e kultivuar; përballja e individit me trysninë e botës urbane etj. Të gjitha këto problematika sugjeronin lëvrimin e temave të reja, të cilat duhet të dilnin nga trajektorja e frymës patriotike e misionare, nga gjuha retorike dhe nga forma e shprehjes që kishte pasur letërsia jonë e Rilindjes. Ndaj, në përpjekjen për krijimin e trajtave dhe strukturave të reja letrare dhe për t’i gjetur forma të tjera shprehjeje kësaj ndjeshmërie të re, lindën modelet e letërsisë moderne shqipe. Emrat e Konicës, Lumo Skëndos, Poradecit, Nolit, Kutelit, Koliqit e Migjenit do të shënjoheshin si krijuesit e këtyre modeleve dhe përfaqësuesit e kësaj letërsie. Pagëzuesi i termit dhe modelet e kritikës së kohës I pari që bëri përkufizimin e letërsisë moderne shqipe ishte Eqrem Çabej në shkrimin “Mbi poezinë e Lasgush Poradecit”. Në këtë shkrim, Çabej e përcakton letërsinë moderne si periudhë “në të cilën ideja kombëtare i lë udhën idesë njerëzore”. Fillesat e kësaj letërsie ai i shihte te vepra e Asdrenit, te kërkesa që Asdreni shfaqi në lidhje me përpunimin e gjuhës poetike “me fjalë e mënyra foljeje të ra, delikate e stërmagjike”. Ndërsa te Lasgushi, Çabej do të shihte përfaqësuesin e stilit modern të të shkruarit në poezi. Duke përcaktuar karakteristikat e poezisë së Lasgushit, Çabej do të profilizonte kështu edhe stilin e ri të poezisë moderne. Për Çabejin, thellësia dhe koncentrimi i mendimit, errësimi i frazës poetike janë shenja të dukshme të modernitetit. Pas Çabejt, është Skënder Luarasi ai i cili në punimin “Letërsia moderne në Shqipëri” do të orvatet të trajtojë specifikat e modernitetit në letërsinë shqipe. Po ashtu, edhe te ky punim, Lasgush Poradeci do të shënjohet si pararendës i një letërsie të re. Interesimi për formën, idetë dhe ndjeshmërinë do të evidentoheshin si elemente që japin tendencën moderne të këtij poeti. Eqrem Çabej dhe Lasgush Poradeci, Grac, Austri.Letërsi 65