Page 71 - Demo

Shkenca që studion ekosistemet natyrore quhet ekologji.Kur flasim për ekosistemet, imagjinojmë modele të përgjithshme, si: ekosistemet tokësore, ekosistemet ujore ose të përziera, tokësore e ujore.Ekosisteme të tilla janë: pylli, oqeani, detet, oazet, shkretëtirat, savanat, zonat mesdhetare etj.Veçoritë e ekosistemitNë fakt, çdo ekosistem përbën një njësi të natyrës dhe ka veçori të përcaktuara mjaft mirë.1. Ekosistemet janë të shumëllojshme dhe me madhësi të ndryshme. Ekosisteme të mëdha janë: oqeani, liqeni, pylli etj., ndërsa ekosisteme të vogla: kopshti i shtëpisë, një pellg me ujë të ndenjur, oborri i shkollës etj.2. Çdo ekosistem ka veçoritë e tij. Faktorët fizikë, kimikë, cilësia e tokës dhe e ujit përcaktojnë cilësinë e biotopit. Faktorët biologjikë (gjallesat bimore e shtazore) përcaktojnë llojet e popullatave të ekosistemit si dhe lidhjet midis tyre, d.m.th. cilësitë e biocenozës.3. Ekosistemet nuk janë të mbyllura. Gjallesat mund të kalojnë nga një ekosistem në tjetrin, nëse u përshtaten cilësive të biotopit, p.sh. krokodili dhe bretkosa, që jetojnë edhe në ujë, edhe në tokë.4. Në një ekosistem gjallesat mund të jenë:a) autotrofe (bimët, të cilat e përgatitin vetë ushqimin);b) heterotrofe (kafshët, të cilat e marrin ushqimin të gatshëm).5. Ekosistemi mund të ndryshojë nëse ndryshojnë faktorët fizikë, kimikë e biologjikë.6. Gjallesat e një ekosistemi janë të lidhura midis tyre, duke krijuar kështu raporte ushqimore (zinxhirë ushqimorë).Pyetje dhe detyra1. Çfarë studion ekologjia?2. Pse problemet që studion shkenca e ekologjisë janë të rëndësishme për njerëzit?3. Ç’kuptojmë me biocenozë?4. A është ekosistemi i përjetshëm?5. A janë të njëjta të gjitha ekosistemet? Përmendni tre shembuj.6. Cilët janë faktorët që përcaktojnë cilësitë e biotopit?7. Cilët janë faktorët që përcaktojnë cilësitë e biocenozës?Veprimtaria) Vizatoni një ekosistem dhe emërtoni tri bimë, tri kafshë, tre faktorë fizikë e tre faktorë kimikë që ndikojnë në të.b) Tregoni cilësitë e ekosistemit që keni vizatuar.c) Jepni tre shembuj ekosistemesh me përmasa të ndryshme.Testo veten• Trego dy cilësi (veçori) të një ekosistemi tokësor.69