Page 67 - Demo

65Sistemet fizike (Gjeosferat) 1 Çfarë janë tërmetet? Cilat janë elementet e një tërmeti?2 Si ndahen tërmetet sipas origjinës?3 Bazuar në hartën e figurës 2, përcakto përhapjen gjeografike të tërmeteve.4 Hulumto dhe gjej informacione mbi pasojat e disa prej tërmeteve më të fuqishme që kanë rënë në botë. Përgatit me to një poster (fletë e madhe kartoni), duke i shoqëruar me fotografi ilustruese. Më pas diskuto në klasë rreth tyre.5 Ndërto me plastelinë maketin e një tërmeti.pllaka euroaziatike pllaka euroaziatikepllakaJuaN De Fukaharku japonezAndetharku iKamçatkësharku Aleutin“UNAZA E ZJARRTË E PAQËSORIT”harku iKaskadevepllaka iNDo-auStraliaNe pllakaFilipiNepllakae paQëSoritpllaka e aNtarktiDëS veprimtari sizmike kufijtë e pllakave shkatërruese kufijtë e pllakave ruajtësepllaka Nazca pllaka aFrikaNepllaka e amerikëSJugorepllaka e karaibevepllaka e amerikëS veriorekufijtë e pllakave ndërtuese Përhapja gjeografike e tërmetevePjesa më e madhe e tërmeteve lidhet me dinamikën e pllakave tektonike të Tokës. Harta e mëposhtme ilustron përhapjen gjeografike të tërmeteve.Territoret më sizmike në botë gjenden në:• brezin përreth Paqësorit, i cili shtrihet përgjatë brigjeve perëndimore të Amerikës së Veriut dhe asaj të Jugut, si dhe brigjeve lindore të Azisë, Australisë e Zelandës së Re (a);• brezin mesdhetar, që vazhdon deri në Himalaje (b);• brezin e Oqeanit Atlantik, që shtrihet përgjatë kurrizit nënujor të këtij oqeani (c);• brezin e Afrikës Lindore, i cili shtrihet përgjatë Riftit të Madh Afrikan (d). Elementet e tërmetitZona e kores së Tokës ku lind tërmeti, quhet vatër e tij ose hipoqendër (shih figurën 1). Ajo ndodhet në një thellësi nga disa dhjetëra kilometra (15-20 km) deri në 700 km. Zona që gjendet në sipërfaqen e Tokës, në drejtim vertikal me vatrën e tërmetit, quhet epiqendër. Valët sizmike që dalin nga vatra, përhapen në të gjitha drejtimet në formë rrethore, duke shkaktuar lëvizjen e shtresave shkëmbore. Disa valë përhapen në brendësi të Tokës, ndërsa disa të tjera përhapen vetëm në sipërfaqe. Fuqia e një tërmeti (forca me të cilën tundet toka) quhet magnitudë. Në ditët e sotme, sizmografët e matin magnitudën e tërmetit nëpërmjet shkallës Rihter (dikur përdorej shkalla Merkal). 2 Harta e përhapjes së zonave sizmike në botëa.c. b.d.Bazuar në njohuritë e marra më parë dhe në hartën e figurës 2, trego se në cilët kufij pllakash është përqendruar pjesa më e madhe e tërmeteve.Radha jote