Page 79 - Demo

77Sistemet fizike (Gjeosferat) 4rrjedha e sipërme e lumit(erozion-transportim)rrjedha e mesme e lumit(erozion-transportim)rrjedha e poshtme e lumit(transportim-depozitim)prag321CCBBAAlugina në formë V-je ose kanioni (vepron erozioni në thellësi)lugina në formë U-je (vepron erozioni në thellësi dhe ai anësor, lumi transporton)lugina me fund të sheshtë (mbizotëron depozitimi)C’C’B’B’A’A’sedimente tëngurtameandërtarracë shkëmbore (lumi gërryen shkëmbin mëmë)1 12 2erozion në thellësi1 1tarracë grumbulluese (lumi gërryen depozitimet e tij)erozion në thellësishkëmbi mëmëdepozitime lumore1 Si e modelon lumi shtratin e tij?2 Çfarë është erozioni vertikal dhe ai anësor dhe cilat janë format karakteristike që ata formojnë?3 Si bëhet transportimi i sedimenteve në lumë?4 Çfarë formash krijohen nga depozitimi lumor?5 Çfarë formash krijohen nga veprimtaria e akullnajave? Veprimtaria transportuese dhe depozituese e lumenjve Bashkë me ujin, lumi merr me vete edhe materialet e ngurta që gërryen nga shtrati. Këto materiale, që mund të jenë të madhësive të ndryshme, quhen sedimente. Në varësi të madhësisë së sedimenteve ndryshon dhe distanca e transportimit të tyre. Sedimentet më të imëta e më të lehta qëndrojnë në sipërfaqen e ujit dhe shkojnë më larg, deri në grykëderdhje. Sedimentet më të rënda depozitohen më afër pjesës ku ndodh gërryerja. Në zonat e sheshta, ku pjerrësia e lumit është më e vogël, lumenjtë mund të gjarpërojnë (meandrojnë) si në figurën 1, pjesa 3. Duke iu afruar grykëderdhjes, lumi e ngadalëson shpejtësinë e tij dhe depoziton aty të gjitha materialet që ka marrë me vete, duke formuar delta lumore të formave të ndryshme (fig. 3). Lloje të tarracave lumoreDisa lloje të deltave lumore2LEGJENDA1 niveli i parë i tarracës lumore2 niveli i dytë i tarracës lumorea. b.NiliMisisipi4 Paraqitje skematike e një relievi akullnajora) cirk akullnajor b) lugina akullnajoreluginë akullnajoremorenat anësoremorena frontalemorenat e mesitmorenat fundore (të bazës)morenat e sipërme5 Paraqitje skematike e llojeve të morenave3 Veprimtaria e akullnajaveGjatë lëvizjes së tyre, edhe akullnajat gërryejnë, transportojnë dhe depozitojnë në reliev. Shpejtësia e kësaj lëvizjeje ndryshon në varësi të pjerrësisë së shpatit, trashësisë së akullit dhe temperaturave të ajrit. Veprimtaria gërryese e akullnajave formon cirqet akullnajore dhe luginat akullnajore (shih figurën 4), ndërsa veprimtaria depozituese formon morenat (që mund të jenë anësore, të sipërme, të bazës dhe frontale, si në figurën 5).Bazuar në figurat 1, 4 dhe 5, përcakto format e krijuara në reliev dhe shkaqet e formimit të tyre. Përshkruaj ngjashmëritë dhe dallimet midis tyre.Radha jote