Page 144 - Demo

MATEMATIKA 61406.9 Kthimi i thyesës së zakonshme në thyesë dhjetore. Përdorimi i kalkulatorit (makinës llogaritëse)A Kërkoni dhe zbuloni Ktheni në thyesë dhjetore e pastaj në numër dhjetor, numrat thyesorë: 21; 43; 52; 203; 251; 87; 405; 507; 1251 .A mund të ktheni në thyesë dhjetore thyesën 31 ? Po thyesën 72 ? Bashkëbisedoni me shokun/shoqen.B Vrojtoni dhe mësoni I. Disa thyesa mund të kthehen në thyesa dhjetore, duke përdorur vetinë themelore të thyesave. P.sh.: 47= 4 257 25⋅⋅ = 100175 = 1,75; 52= 5 22 2⋅⋅ = 410 = 0,4; 1253= 241000 = 0,024. II. Ka edhe thyesa që nuk mund të kthehen në thyesa dhjetore. Të tilla janë p.sh.: 31; 71; 92 etj. Mbani mend:Mund të kthehen në thyesa dhjetore vetëm ato thyesa të zakonshme, emëruesi i të cilave zbërthehet si prodhim faktorësh të thjeshtë që janë vetëm 2 ose 5. Kur thyesa e zakonshme kthehet në thyesë dhjetore, për ta kthyer në numër dhjetor, mjafton të pjesëtojmë numëruesin me emëruesin. Shembulli 1 Thyesa 56 është herësi i pjesëtimit të 6 me 5 (të 6,0 me 5). Pra, 56 = 6 : 5 = 1,2III. Ka raste kur herësi i pjesëtimit të një numri a me një numër b nuk është numër dhjetor i fundmë (pjesëtimi nuk përfundon kurrë). Shembull 2 Thyesa 146 nuk kthehet në thyesë dhjetore (pra, as në numër dhjetor të fundmë), sepse 6 = 2 · 3. Në fakt, 14,00 : 6 = 2,333333.... Vini re që pjesëtimi nuk përfundon kurrë. Te herësi, pas presjes dhjetore përsëritet pafundësisht shifra 3. Thyesa 146 jep një numër dhjetor të pafundmë periodik me periodë 3; 146 = 2,333….IV. Herësi i pjesëtimit të dy numrave natyrorë mund të gjendet me anë të kalkulatorit (makinës llogaritëse). Thyesa 487 nuk jep numër dhjetor të fundmë, as periodik. Duke bërë me kalkulator pjesëtimin e 48 me 7 (48 : 7), vihet re që në ekran del numri 6,857142857. Ky nuk është herës i saktë, por një vlerë e përafërt për thyesën 487 .