Page 166 - Demo

Monopoli përfaqëson gjithashtu një strukturë tregu, ku një furnizues i vetëm prodhon dhe shet një produkt të caktuar. Kjo do të thotë që në treg ka zëvendësues të përafërt ƚģŬģƟũƉƌŽĚƵŬƟ͕ƉĂƐŝƚģĚƌĞũƚģŶƉģƌƚĂƚƌĞŐƚƵĂƌĂƚģĞŬĂǀĞƚģŵŵŽŶŽƉŽůŝƐƟ͘Konkurrenca monopoliste krijohet kur në treg ka shumë shitës që tregtojnë njģǀĞŶĚģƐƵĞƐ ƚģ ƉģƌĂĨģƌƚ ŵĞ ŵĂůůƌĂƚ Ƌģ ƉƌŽĚŚŽŚĞŶ ƉƌĞũ ĚŝƐĂ ĮƌŵĂǀĞ ƚģfuqishme. Oligopoli ůŝĚŚĞƚŵĞďĂƐŚŬģǀĞƉƌŝŵŝŶƐƚƌĂƚĞŐũŝŬƚģĮƌŵģƐŽƐĞŬŽŵƉĂŶŝƐģ͘Disa veçori të monopolitNë ditët e sotme, vihet re një prirje e individëve apo subjekteve të ndryshme për të pasur monopolet e tyre mbi mallra apo shërbime të caktuara. Kjo me ƐLJŶŝŵŝŶƉģƌƚ͛ƵĨƵƋŝnjƵĂƌŶģĂƐƉĞŬƟŶĮŶĂŶĐŝĂƌ͕ƉŽůŝƟŬĂƉŽĞĚŚĞŶģĂƚģƐŽĐŝĂů͘Për shembull, qeveritë e shteteve të ndryshme synojnë zakonisht të kenë monopolet e naftës, hekurudhave, transportit ajror etj., sektorë që vërtet kanë nevojë për shumë investime, por sjellin fitime jashtëzakonisht të mëdha. DŽŶŽƉŽůĞƚƐLJŶŽũŶģƚ͛ŝƵůŝŶŶĚũĞƐŚģŵŬŽƐƚŽƚĞƉƌŽĚŚŝŵŝƚĚŚĞƚģƌƌŝƟŶŶģƐŚŬĂůůģƚģŵĂĚŚĞĮƟŵŝŶ͘EĚģƌŬŽŚģ͕ŬŽŶƚĞŬƐƟĞŬŽŶŽŵŝŬůƵĂŶŶũģƌŽůƚģƌģŶĚģƐŝƐŚģŵƉģƌƐĂŝƉģƌŬĞƚĮƟŵŝƚnga monopolet, kjo në varësi të shteteve përkatëse. Këtë mund ta ilustrojmë me një shembull të thjeshtë: sasia e të ardhurave që vijnë nga shitja e shalqirit gjatë muajit gusht Ŷģ<ŽƐŽǀģ͕ģƐŚƚģĞŶĚƌLJƐŚŵĞŶŐĂĂũŽĞ ƚģĂƌĚŚƵƌĂǀĞƋģ ƐŝŐƵƌŽŚĞŶƉƌĞũ ƐŚŝƚũĞƐ ƐģŬģƟũƉƌŽĚƵŬƟďƵũƋģƐŽƌŐũĂƚģƐŚƚĂƚŽƌŝƚŶģ/ƚĂůŝ͘'ũĂƚģĂŬƟǀŝƚĞƟƚƚģƟũ͕ŵŽŶŽƉŽůŝƐƟĚƵŚĞƚƚģƉģƌŵďƵƐŚģĚŝƐĂĚĞƚLJƌŝŵĞ͕ƚģĐŝůĂƚũĂŶģ͗1. ŵĂŬƐŝŵŝnjŝŵŝŝ ĮƟŵŝƚ͕ ĚƵŬĞ ƋĞŶģ ƐĞģƐŚƚģ Ŷũģ ƐŚŝƚģƐŝ ϭ ƉƌŽĚƵŬƟͬƐŚģƌďŝŵŝ Ɖģƌ ƚģŐũŝƚŚģƚƌĞŐƵŶ͖2. ƉģƌĐĂŬƟŵŝŝĕŵŝŵŝƚƚģƉƌŽĚƵŬƟƚͬƐŚģƌďŝŵŝƚŶģƚƌĞŐ͖3. ƉĞŶŐĞƐĂƚĞůĂƌƚĂƉģƌƚģŚLJƌģŶģƚƌĞŐƵŶĞŵŽŶŽƉŽůŝƚ͖ũŽĕĚŽŬƵƐŚŵƵŶĚƚģŚLJũģŶģŶũģƚƌĞŐƚģƟůůģ͖4. ƚƌĞŐƟŵŝŝƉƌŽĚƵŬƟƚͬƐŚģƌďŝŵŝƚŶŐĂŶũģƐŚŝƚģƐŝǀĞƚģŵ͘EĚģƌŬŽŚģ͕ ŶũģŵŽŶŽƉŽůŝƐƚŵƵŶĚ ƚģ ŶĚƌLJƐŚŽũģ ĕŵŝŵŝŶ ĚŚĞ ĐŝůģƐŝŶģĞ ƉƌŽĚƵŬƟƚĂƉŽƐŚģƌďŝŵŝƚ͘ŝŵƵŶĚƚģƐŚĞƐģƐĂƐŝƚģŵģĚŚĂƉƌŽĚƵŬƟŵĞŶũģĕŵŝŵŵģƚģƵůģƚŽƐĞƐĂƐŝmë të vogla me një çmim më të lartë. Monopoli i dhënë nga qeveria, është një formë e monopolit shtrëngues, nëpërmjet ƚģĐŝůŝƚŬũŽĞĨƵŶĚŝƚŝũĞƉŶũģƉƌŝǀŝůĞŐũƚģǀĞĕĂŶƚģŶũģŝŶĚŝǀŝĚŝĂƉŽƐƵďũĞŬƟƉģƌƚģƋĞŶģŽĨƌƵĞƐŝŝǀĞƚģŵŶģƚƌĞŐŝŶũģƉƌŽĚƵŬƟĂƉŽƐŚģƌďŝŵŝ͘EģŬģƚģƌĂƐƚ͕ŶģďĂnjģƚģƌƌĞŐƵůůŽƌĞƐpërkatëse, konkurrentët potencialë janë të përjashtuar nga tregu. Në këtë mënyrë, individi ose kompania që ushtron monopolin, gëzon me ligj të drejtën ĞĂƵƚŽƌŝƚĂƉŽƚģŵĂƌŬģƐ͘<ũŽďģŚĞƚŵĞƋģůůŝŵƋģƉƌŽĚƵŬƟͬƐŚģƌďŝŵŝƚģŵŽƐŬŽƉũŽŚĞƚŶŐĂƚģƚũĞƌģƚĚŚĞƚģƐŚŝƚĞƚŶģƚƌĞŐ͘EģƌĂƐƚƐĞŶĚŽĚŚ͕ĨĂůƐŝĮŬƵĞƐŝĚģŶŽŚĞƚŵĞůŝŐũ͕ƉĂƐŝka shkelur të drejtën e autorit. Partneriteti si funksion i sipërmarrjesEģĚŝƚģƚĞƐŽƚŵĞ͕ŵĞnjŚǀŝůůŝŵŝŶĞƐŚƉĞũƚģƚģƚƌĞŐƵƚ͕ŬĂĮůůƵĂƌƚģŬĞƚģĨŽƌŵĂƚģƌĞũĂƚģfunksionimit të biznesit. Më poshtë do të përmendim disa prej tyre, të cilat ndihmojnë në të kuptuarin më të mirë funksionimit të sipërmarrjes. TEMA 5 TEKNOLOGJIA E TRANSPORTIT164