Page 97 - Demo

95A E DINI SE?...Fjalë kyçe: pikë, drejtëz, rrafsh, segment, gjysmësegment, kënd, trekëndësh, ndërtimi i trekëndëshit, raste të kongruencës së trekëndëshave, vend gjeometrik i pikave në rrafsh.Në fund të kësaj teme, nxënësi/ja:• dallon objektet themelore gjeometrike (pikën, drejtëzën, rrafshin);• përkufizon kuptimet themelore dhe ato të përftuara gjeometrike;• dallon kur dy trekëndësha janë kongruentë;• zbaton kongruencën e trekëndëshave për zgjidhjen e detyrave praktike;• konstrukton disa nga vendet gjeometrike të pikave në rrafsh.GJEOMETRIA NË RRAFSH 5Shkrimi i parë, që përmban fakte të thjeshta gjeometrike është gjetur në Egjipt dhe është i shekullit XVII p.e.s. Në të gjenden rregullat e njehsimit të syprinave të disa figurave dhe vëllimeve të disa trupave. Këto rregulla ishin përftuar me rrugë gjeometrike, pa asnjë vërtetim logjik të vërtetësisë së tyre. Krijimi i gjeometrisë si shkencë matematike ndodhi më vonë dhe lidhet me emrat a dijetarëve grekë Tales (624-547 p.e.s), Pitagora (580-500 p.e.s), Demokriti (460-370 p.e.s) dhe Euklidi (shek. III p.e.s) etj. Në veprën e shquar të Euklidit, “Elementet”, ishin sistemuar faktet kryesore gjeometrike që njiheshin në atë kohë. Më kryesorja është se tek “Elementet” u zhvillua mënyra aksiomatike e ndërtimit të gjeometrisë; pra, në fillim formulohen tezat kryesore (aksiomat) dhe pastaj, mbi bazën e tyre, nëpërmjet arsyetimeve, vërtetohen fjalitë e tjera (teoremat). Rezultatet e marra përdoren si në praktikë, ashtu edhe në studimet e mëtejshme shkencore. Disa nga aksiomat e propozuara nga Euklidi përdoren tani në lëndën e gjeometrisë. Kontribut të madh në studimin e mëtejshëm të çështjeve të ndryshme të gjeometrisë dhanë Arkimedi (287-212 p.e.s), Apolloni (shek III p.e.s) dhe dijetarë të tjerë të antikitetit grek.