Page 48 - Demo

424.1Sistemi periodikNë kapitullin 3 të këtij teksti mësimor trajtuam shkurtimisht sistemin periodik. Le të rikujtojmë veçoritë e tij kryesore. Sistemi periodik tregon mënyrën se si klasifikohen elementet kimike. Në sistemin periodik, elementet renditen sipas numrit atomik në rritje. Litiumi ka 3 protone, beriliumi ka 4, bori ka 5 e kështu me radhë. (Numri atomik është numri sipër çdo simboli.) Renditja e elementeve sipas numrit të protoneve në rritje tregon se vetitë e tyre përsëriten në mënyrë periodike: elementet me veti të ngjashme shfaqen në intervale të rregullta dhe janë të vendosura njëri nën tjetrin në kolona. Elementet në këto kolona formojnë familje të quajtura grupe. Grupet janë të shoqëruara me germën A dhe B. Radhët horizontale quhen perioda. Ato janë nga 1 deri në 7. Vija zigzage lart ndan metalet nga jometalet, të cilat janë në të djathtë (me përjashtim të hidrogjenit).Të mësojmë më shumë për grupet A dhe B Numri i secilit grup i shoqëruar me germën A është i njëjtë me numrin e elektroneve të shtresës së jashtme të atomeve të çdo elementi, me përjashtim të heliumit në grupin VIII A. Në grupin I A, atomet kanë një elektron në shtresën e jashtme, në grupin II A kanë dy elektrone, e kështu me radhë. Elektronet e shtresës së jashtme quhen edhe elektrone valentore. Ato përcaktojnë sjelljen kimike të elementit. Në këtë mënyrë, të gjitha elementet në një grup zhvillojnë reaksione të ngjashme, sepse kanë të njëjtin numër elektronesh valentore. Atomet e elementeve të grupit VIII A kanë konfigurim shumë të qëndrueshëm të elektroneve në shtresën e jashtme. Për këtë arsye, ato janë joaktive. Për grupet e shoqëruar me germën B shikoni në kuadratin blu përbri. Brenda grupit, duke kaluar nga lart-poshtë, rrezja e atomeve të elementeve rritet.!Grupet me emra të veçantëGrupi I A: metalet alkalineGrupi II A: metalet alkalino-tokësoreGrupi VII A: halogjenetGrupi VIII A: gazet e plogëtaGazet e plogëtametalet jometaletLantanidetAktinidetVIIIA 3 4 5 6 7 8 9 11 12 13Metalet kalimtare Metalet alkalinotokësoreHalogjeneMetalet alkaline1H1,0083Li6,94111Na22,9919K39,1037Rb85,4755Cs132,987Fr(223)88Ra22689Ac(227)58Ce140,190Th232,091Pa(231)92U238,093Np(237)94Pu(244)95Am(243)96Cm(247)97Bk(247)98Cf(251)99Es(252)100Fm(257)101Md(258)102No(259)103Lr(260)59Pr140,960Nd144,261Pm(145)62Pm150,063Eu152,064Gd157,365Tb158,966Dy162,567Ho164,968Er167,369Tm168,970Yb173,071Lu175,0104Unq105Unp106Unh107Uns108Uno109Une56Ba137,357La138,972Hf138,973Ta180,974W183,975Re186,276Os190,277Ir192,278Pt195,179Au197,080Hg200,638Sr87,6239Y88,9140Zr91,2241Nb92,9142Mo95,9443Tc(98)44Ru101,145Rh102,946Pd106,447Ag107,948Cd112,420Ca40,0821Cc44,9622Ti47,8823V50,9424Cr52.0025Mn54,9426Fe55,8527Co55,9328Ni58,6929Cu63,5530Zn65,385B10,8113IIIA2IIA1IA14IVA15VA16VIA VIIA171813Al26,9831Ga69,7249In114,881Ti204,482Pb207,283Bi209,084Po(209)85At(210)86Rn(222)50Su118,751Sb121,852Te127,653I126,954Xe131,332Ge72,5933As74,9234Se78,9635Br79,9036Kr83,8014Si28,0915P30,9716S32,0717Cl35,45 18Ar39,95 6C12,017N14,018O16,00 9F19,00 10Ne20,18 2He4,003 4Be9,01212Mg24,31**IIIB IVB VB VIB VIIB VIIIB IB IIB1(K)2(L)3(M)4(N)5(O)6(P)7(Q)! Në sistemin periodik është paraqitur izotopi kryesor i çdo elementi.Z = 1A = 1 HA = Z + Nshuma e p+ + n0 jep numrin e nukleoneve ! Numrat e grupeve me germën A dhe BNumri i grupit me germën A tregon: elektronet valentore; numrin e elektroneve në shtresën e jashtme; valencën maksimale të elementit, me përjashtim të O(II) dhe F(I).Numri i grupit me germën B tregon: elektronet valentore; në përgjithësi valencën maksimale të elementit, përjashtim bëjnë elementet e grupit të I B, si bakri dhe argjendi, si dhe disa elemente të grupit VIII B.SISTEMI PERIODIKSistemi periodik i elementeve