Page 117 - Demo

Autorët arbëreshë Autorë të tjerë të kësaj periudhe, janë edhe ata të komunitetit arbëresh të Italisë, si Lekë Matrënga, Nikollë Brankati, Nikollë Filja, Jul Variboba etj. Në veprat e tyre, ata synonin ruajtjen e gjuhës dhe të traditave identitare, duke u përpjekur të mbanin gjallë lidhjet me historinë e vendit arbëror. Çelja e kolegjeve në Sicili dhe Kalabri do të ndihmonte në mënyrë të veçantë në përgatitjen dhe formimin kulturor të elitave arbëreshe, të cilat e mbajtën gjallë vetëdijen shqiptare në ato vise dhe arritën të krijonin një vatër aktive e mjaft ndikuese edhe për lëvizjet nacionale në atdheun e të parëve të tyre, i cili përjetonte asfiksinë e një robërie të gjatë shekullore.Rreth Mesharit të Gjon Buzukut...Ky më i pari monument i literaturës shqiptare që dihet gjer më sot, pat rënë në më se tre shekuj e gjysmë të harresës e qe përshkuar nëpër peripeti të shumëllojshme, gjersa u zbulua përfundimisht e u bë prona e botës shkencore.Peshkopi i Arbëreshvet të Siqelisë Imzot Pal Skiroi, gjurmues e studiues i teksteve të vjetra të shqipes (1866 – 1941), që në vitet e para të këtij shekulli iu vu gjurmimit të kësaj vepre në Bibliotekën Vatikane.Gjetja e këtij libri të çmuar nuk qe një punë e rastit, sepse gjurmët e para të tij prelati italoshqiptar i kishte mu në Seminar të Palermos, ku ai aso kohe ishte rektor. N’atë qendër mësimore arbëreshe qëmoti një copë e kopjuar nga kjo vepër, e pikërisht ajo pjesë, ku bëhet fjalë për ceremoninë e unazës e të martesës: Gjon Nikollë Kazazi prej Gjakove, një nga shkrimtarët e hershëm të Veriut, duke u ndodhur më 1740 në Romë në një vizitë si arqipeshkëv i Shkupit, në Kolegjin e Propaganda Fides, ku kishte qenë nxënës dikur, pa me habi këtë libër; mori e kopjoi atë copë rituali që thamë më sipër, e ja dërgoi në shenjë nderimi Atë Guzetës, themelonjësi i Seminarit të Palermos, “prototip i fisnikërisë së shpirtit e i burrërisë e i bujarisë së kombit shqiptar”. Rektorët e mëvonë të këtij Seminari Pal Parrino (1710–1765) e Sepë Krispi (1781–1859) e patnë nëpër duar këtë fragment dhe e përmendin në shkrimet e tyre. Pastaj libri ra prapë në harresë. Aty nga mbarimi i shekullit të XVIII, ai nga biblioteka e Kolegjit te Propagandës u shpu në kolekcionin e librave orientale të kardinalit Stefan Borgia, gjersa më në fund, bashkë me këto libra, kaloi në Bibliotekën Vatikane.Këtu gjindet libri dhe tani, nën signaturën R (accolta) G (enerale) Liturgia. III. 194, si i vetmi ekzemplar që dihet gjer më sot…Eqrem ÇabejS T U D I M T E K S T I Kuptim dhe shpjegim teksti 1. Kur i ka fillesat letërsia shqipe? Përcaktoni periudhën kohore gjatë së cilës u zhvillua letërsia e vjetër shqipe. 2. Cilët janë autorët e njohur të kësaj periudhe? Po veprat e tyre? Ç’lloje letrare u lëvruan më së shumti? 3. Kush e zbuloi për herë të parë “Mesharin” e Gjon Buzukut?4. Renditni disa nga karakteristikat kryesore të letërsisë së vjetër shqipe.___________________________; ___________________________;___________________________; ___________________________;115