Page 14 - Demo

12ǀŝĐģƌtema 3 Ligji dhe vleratTerma dhe koncepte: NXOWXUŸNXOWXUŸSROLWLNHEXULPHWŸVŸGUHMWŸVYOHUDPRUDOHYOHUDSROLWLNH    YOHUDVRFLDOHYOHUDHNRQRPLNHYOHUDNRPEŸWDUHYOHUDQGŸUNRPEŸWDUHFtesë për diskutim/ŵĂŐũŝŶŽŶŝƐŝŬƵƌũĞŶŝŽƌŐĂŶŝnjĂƚŽƌģƚģŶũģĂŬƟǀŝƚĞƟŶĚģƌŬŽŵďģƚĂƌŬƵĚŽ  ƚģŵĂƌƌŝŶƉũĞƐģĂŵďĂƐĂĚŽƌģŶŐĂĞŐũŝƚŚģďŽƚĂ͗:ĂƉŽŶŝĂ͕ƌĂďŝĂ^ĂƵĚŝƚĞ͕  <ŝŶĂ͕ZƵƐŝĂ͕^,ͲũĂ͕&ƌĂŶĐĂ͕/ƚĂůŝĂĞŬģƐŚƚƵŵĞƌĂĚŚģ͘ŝůĂƚũĂŶģǀĞĕŽƌŝƚģĚŚĞŚŽůůģƐŝƚģƐƉĞĐŝĮŬĞƋģĚƵŚĞƚƚģŵďĂŶŝƉĂƌĂƐLJƐŚƉģƌŽƌŐĂŶŝnjŝŵŝŶĞĚĂƌŬģƐƐģƌĂƐƟƚ͍ Ligji, vlerat dhe kulturaKultura e një vendi është shumë e rëndësishme, si për llojin e ligjeve që ky vend ka, ashtu edhe për ligjet që ai do të hartojë në të ardhmen. Kultura e një shoqërie lidhet me zakonet, traditat, vlerat kombëtare dhe historinë e vendit ose të shtetit ku kjo shoqëri është e vendosur. Mbi bazën e saj do të formohet, më pas, kultura politike e kësaj shoqërie, e cila i referohet llojit të institucioneve dhe sistemeve politike të një shteti dhe do ta karakterizojë vendin në fjalë thuajse gjatë gjithë historisë së tij. Kështu, shtetet që kanë jetuar nën regjime diktatoriale, si për shembull: Spanja, Greqia apo Shqipëria, do të priren që, pas përfundimit të kësaj eksperience, t’u japin më shumë rëndësi ligjeve që mbrojnë të drejtat civile të qytetarëve, siç janë: e drejta për informim ose e drejta e fjalës së lirë. Shtetet në të cilat feja dhe vlerat fetare kanë luajtur gjithnjë një rol shumë të rëndësishëm në qeverisje, si për shembull: Arabia Saudite ose Irani, do ta kishin tepër të vështirë të adoptonin një kushtetutë laike. Nga ana tjetër, shtetet të cilat janë karakterizuar përherë nga vlera demokratike dhe një larmi komunitetesh kulturore në gjirin e tyre, si për shembull: Zvicra ose Mbretëria e Bashkuar, do të vijojnë ta kenë mjaft të theksuar prirjen për t’i ruajtur këto vlera. Pra, siç mund të imagjinohet, kultura në përgjithësi dhe kultura politike në veçanti, janë të rëndësishme për llojin e ligjeve që vendosen në një shtet. Kultura e një shoqërie shërben si kornizë për hartimin e ligjeve të reja, pra është një nga burimet e së drejtësku do të bazohen këto ligje. Ajo prodhon të drejtën zakonore, mbi të cilën bazohen ligjet që rregullojnë marrëdhëniet shoqërore dhe vlerat kombëtare në një shtet, si për shembull: gjuha kombëtare ose bashkëjetesa fetare, në rastin e Shqipërisë. Burime të tjera të së drejtës, pra të hartimit të ligjeve, përveç asaj zakonore, mund të jenë: e drejta kushtetuese, e drejta publike dhe e drejta ndërkombëtare. Këto burime gjenden përkatësisht te kushtetuta e një vendi, te ligjet e miratuara nga parlamentet kombëtare dhe EĚģƌƚĞƐģŶģdŝƌĂŶģ͕ĞŶũŽŚƵƌƉĂƐǀŝƚĞǀĞΖϵϬ͕ƐŝΗWŝƌĂŵŝĚĂΗDĞŬĂ͕ƌĂďŝ^ĂƵĚŝƚĞ