Page 50 - Demo

48Në shoqëritë demokratike, gjykatat janë pjesë e asaj që quhet pushteti i tretë, pas atij legjislativ (parlamentit, i cili voton ligjet) dhe atij ekzekutiv (qeverisë, e cila zbaton ligjet). Pushteti gjyqësor është pushtet i pavarur dhe nëse parlamenti ose ekzekutivi janë pushtete politike, gjyqësori nuk varet nga politika. Kështu, ai është në gjendje të vlerësojë veprimet e dy pushteteve mbi individët dhe të verifikojë nëse këto pushtete shkelin ose prekin të drejtat e individëve më shumë se ç’duhet. Ndarja e pushteteve dallon një regjim demokratik nga një regjim totalitar, ku të tria këto pushtete janë të përqendruara në dorën e një personi ose partie.Iluministët ishin filozofët që i përkisnin rrymës së iluminizmit (nga “les Lumières” në frëngjisht), një lëvizje kulturore, filozofike, letrare dhe intelektuale e gjysmës së dytë të shekullit XVIII, në themel të së cilës qëndronte individi dhe liria e tij individuale kundrejt sjelljeve arbitrare dhe autoritare të shteteve që, në atë kohë, mishëroheshin në regjime monarkike absolutiste. Filozofë të njohur të kësaj periudhe janë: Volteri, Rusoja, Didëroi. Të drejtat e njeriutXhon Stjuart Mill, filozof britanik, një nga mendimtarët e liberalizmit më me ndikim. Sipas Millit, liria e plotë arrihet vetëm kur një individ është në gjendje të përmirësojë veten, pa penguar të tjerët në përpjekjet e tyre për përmirësim.Fransua-Mari Arué, ose Volter (Voltaire, 1694-1778), shkrimtar dhe filozof francez i shek. XVIII. Një nga figurat emblematike të iluminizmit.Rend publik: tërësia e rregullave të detyrueshme që prekin organizimin e shoqërisë. Në një kuptim më të ngushtë, rendi publik lidhet me qetësinë publike ose me rregullat që parandalojnë krimin. Verifikim njohurish1 ĨĂƌģŬƵƉƚŽŶŝŵĞƌĞŶĚƉƵďůŝŬ͍:ĞƉŶŝĚŝƐĂƐŚĞŵďƵũ͍2 ŝƚŽŶŝĚŝƐĂƌĂƐƚĞŬƵĮnjŝŵĞƐŚƚģůŝƌŝƐģŶģũĞƚģŶĞƉģƌĚŝƚƐŚŵĞ͘3 ŝůŝŽƌŐĂŶƐŚƚĞƚģƌŽƌŬŽŶƚƌŽůůŽŶƌĞƐƉĞŬƟŵŝŶĞƚģĚƌĞũƚĂǀĞĚŚĞůŝƌŝǀĞƚģŶũĞƌŝƵƚŶģƌĂƐƚĞƚŬƵƌŬģƚŽƚģĨƵŶĚŝƚŬƵĮnjŽŚĞŶƉģƌƐŚŬĂŬƚģƌĞŶĚŝƚƉƵďůŝŬ͍Mendim kritik1 ŝůĂƚũĂŶģĚĂůůŝŵĞƚŶĚģƌŵũĞƚŶũģƐŚŽƋģƌŝĞƚŽƚĂůŝƚĂƌĞĚŚĞŶũģƐŚŽƋģƌŝĞĚĞŵŽŬƌĂƟŬĞ͍WģƌƚģĚŚģŶĂŶģůŝĚŚũĞŵĞŬģƚģƉLJĞƚũĞ͕ŵƵŶĚƚģƐŚĨƌLJƚģnjŽŶŝďƵƌŝŵĞŚŝƐƚŽƌŝŬĞƚģ^ŚƋŝƉģƌŝƐģƉģƌƉĂƌĂǀŝƟƚϭϵϵϬ͘2 ^ŝĨƵŶŬƐŝŽŶŽŶŶĚĂƌũĂĞƚƌŝƉƵƐŚƚĞƚĞǀĞ;ŶģƉƵƐŚƚĞƚůĞŐũŝƐůĂƟǀ͕ĞŬnjĞŬƵƟǀĚŚĞŐũLJƋģƐŽƌͿ͍ŝůŝģƐŚƚģƌŽůŝŝƐĞĐŝůŝƚƉƌĞũƚLJƌĞŶģŶũģƐŚŽƋģƌŝ͍WģƌƐĞŬũŽĨŽƌŵģĞŶĚĂƌũĞƐƐģƉƵƐŚƚĞƟƚŵƵŶĚģƐŽŶũŽǀĞƚģŵƌĞƐƉĞŬƟŵŝŶĞůŝƌŝǀĞ͕ƉŽƌĞĚŚĞŵďĂƌģǀĂũƚũĞŶĞũĞƚģƐŶģƐŚŽƋģƌŝ͍