Page 118 - Demo

116TEMATIKA 3HISTORIA E TEATRIT DHE SHOQËRIATEATRI FOLKLORIK Manifestimet popullore me karakter teatror, që u përkasin sidomos shekujve të mesjetës dhe që vijnë gjer në ditët tona përbëjnë një pasuri shumë të madhe të traditës së teatrit shqiptar. Shumë nga shfaqjet teatrore popullore lidhen QJXVKWsPHKLVWRULQsHSRSXOOLWWRQs7sWLOODjanë shfaqjet popullore që organizohen tek arbëreshët e Italisë, dhe që pasqyrojnë luftërat GKH¿WRUHWH6NsQGHUEHXWNXQGsURVPDQsYHShfaqje teatri me elemente folklorike 7HSRSXOOLQHJMHMPsWUDGLWDWsSDVXUDWsWHDWULWtë hijeve dhe të teatrit të kukullave, shfaqje të lashta teatrore popullore, si lodra, karnavale, rituale dasme dhe vdekjeje, ceremoni festive etj. Ndërsa në shfaqjet teatrore që quheshin “Llazoret”, hasen maskat, kori dhe korifeu, vallja, kënga, mimika etj. Këto shfaqje ndahen sipas gjinive, breznive, temës, sipas formës së manifestimit, motivit kryesor, mjedisit ku jepet shfaqja etj. Veçori në format e moçme teatrore popullore është karakteri i papërcaktuar i mjedisit, shkrirja skenë-sallë, pjesëmarrja aktive e publikut në lojë, përdorimi i maskave, prania e klounadës, e akrobacisë, harmonizimi i tekstit, i muzikës, i vallëzimit dhe i imitimit, grimi primitiv etj. ZHVILLIMI I DRAMATURGJISË DHE I TEATRIT TË RILINDJES KOMBËTARE Zhvillimi i gjinisë dramatike është gjithmonë i varur nga zhvillimi i teatrit. Përderisa në periudhën e Rilindjes mungonin institucione teatrore dhe nuk ndihej zhvillimi i një jete të dukshme teatrore, detyrimisht shkrimtarët nuk kishin ndonjë motiv konkret për ta lëvruar këtë gjini. Në periudhën e Rilindjes e më pas, mund të dallohen tri lloje kryesore dramash: Përbërësi i ri me të cilin drama e pasuroi letërsinë shqiptare është trajtimi i zakoneve të popullit dhe SDVT\\ULPLLSUREOHPHYHDNWXDOHWsNRKsV7UDMWLPLLNsW\\UHSUREOHPHYHHIXWLDWsQsUUXJsQHUHDOL]PLWNULWLNGXNHHODUJXDUVLGRPRVQs¿OOLPWsVKHNXOOLW;;QJDURPDQWL]PLNDUDNWHULVWLNLOHWsUVLVsVsIXQGLWWsVKHNXOOLW;,;.sWRSULUMHUHDOLVWHPHQMsTsQGULPNULWLNQGDMSUREOHPHYHWsUHDOLWHWLWXGXNsQveçanërisht në komedi. drama e zakonit; drama historike; drama fetare; skeçi didaktik.Drama “Numidët” nga Jeronim De Rada Jeronim De Rada flffi  ¿JXUD NU\\HVRUHHOHWsUVLVsDUEsUHVKHH VKHNXOOLW;,;QsPRVKsfare të re, shkroi një pjesë teatrale shqip, të cilën për arsye botimi e përktheu italisht. Kjo ishte tragjedia I Numidi (“Numidët”), Napoli 1846. Këtë vepër, me ngjarje që zhvillohen në Kartagjenën e lashtë në kohën e Hanibalit, e kishte shkruar më 1841. Një gjysmë shekulli më pas, në moshë të thyer, autori iu kthye dhe e ripunoi përsëri në përkthimin italisht, duke e kthyer në pjesën me pesë akte Sofonisba, dramma storico, Napoli 1892 (“Sofonisba, dramë historike”).Drama “Besa” nga Sami FrashëriNë vitin 1875, Sami Frashëri,QMsQJDVKNULPWDUsW¿OR]RIsWGKHSDWULRWsWHVKTXDUWs5LOLQGMHVGRWsshkruante në turqisht dramën “Besa”, që trajton zakonin e besës te shqiptarët, të besës si normë kanunore, si rend, si e drejtë dhe si institucion i shenjtë dhe kushtetues. Më vonë, do ta përkthente