Page 119 - Demo

117TEMATIKA 3HISTORIA E TEATRIT DHE SHOQËRIAedhe në shqip, duke e bërë një nga pjesët që do të vihej më tepër në skenë nga grupet teatrore amatore të kohës. Në këtë vepër me temë shqiptare, shkrimtari vë në qendër dilemën tragjike të një babai shqiptar, i cili më mirë vret të birin sesa të shkelë besën, fjalën e dhënë.Drama e parë e shkruar në shqipNjë nga dramat më të hershme origjinale shqiptare, e ruajtur GHUL Ps VRW sVKWs SMHVD PHORGUDPDWLNH ³(PLUD´ H VKNULPWDULWarbëresh Françesk Anton Santori (Franceso Antonio Santori, 1819-1894). Ajo u botua pjesërisht në revistën e përmuajshme arbëreshe \antologjinë shqipe të Jeronim De Radës më 1896. Veprimi i dramës ndodh në Kalabrinë e autorit, në kohë revoltash shoqërore të shkaktuara nga fushata e vitit 1861 kundër cubave. 3HUVRQD]KHWNU\\HVRUHWsNsVDMGUDPHMDQs(PLUDGKH.DOLQDG\\YDM]DIVKDWDUHTsGDVKXURMQsWsdyja Mirjanin, birin e një bujku të pasur. Mirjani, i plagosur në përpjekje me cubat, burgoset pa të GUHMWsQJDNRORQHO)XPHOL/LULPLLWLMPsSDVGKHPDUWHVDH(PLUsVPH0LUMDQLQHVMHOOLQGUDPsQGUHMWnjë fundi të lumtur. ³(PLUD´NDQMsVXEMHNWDXWHQWLNVKTLSWDUTsÀHWSsUYLUW\\WHWWRQDSsUEHVsQGKHQGHUVKPsULQsSsUWULXP¿QHVsPLUsVQGDMVsNHTHVGKHQJDGKsQMLPLQHGDVKXULVsQMHUs]RUH)U\\PDURPDQWLNHHNsVDMdrame, e thurur me elemente të klasicizmit, e shtyu Santorin drejt një gërshetimi të elementeve melodramatike me karakterin baritor të subjektit.Siç shprehet edhe vetë autori, qëllimi pse e ka shkruar këtë pjesë është të përjetësojë një dokumentim të gjuhës, të riteve, të zakoneve dhe të traditave të ruajtura me fanatizëm nga populli ynë. Duke shkrirë në vetvete elemente të dramës romantike, të përshkuar nga pasionet fataliste dhe theksat sentimentalistë, drama sjell për herë të parë edhe pamje realiste që ndërlidhen në marrëdhënien shkak-pasojë me të kaluarën e largët dhe me vizione për të ardhmen. Në këtë vështrim, drama ³(PLUD´VKsQRQKDSLQHSDUsVHULR]QsWKHOOLPLQHPHQGLPLWQs]JMHULPLQHKRUL]RQWLWWHPDWLNGKHQsngritjen e formës e të stilit të dramës në nivel premtues.Santori ka shkruar edhe një numër pjesësh të tjera melodramatike, komedi e tragjedi, disa prej të cilave janë të papërfunduara. Këto mbetën vetëm në dorëshkrim. Ndër to janë tragjedia “Jeroboam” dhe melodrama skënderbejane Alessio Dukagino (Alesio Dukagjini), kjo e dyta e shkruar midis viteve 1855 e 1860.6KIDTMHWHSDUDMë 1874, mësuesi Koto Hoxhi organizoi shfaqjen e parë teatrale “Dasma e Lunxhërisë” me trupën HQ[sQsVYHWsVKNROOsVQRUPDOH³7D=RJUD¿D´Ws4HVDUDWLWPas kësaj, më 1880, shkrimtari arbëresh Leonard de Martino shkroi në shqip dramën e parë me karakter liturgjik, “Nata e Këshndellave” (e Krishtlindjes), e cila po këtë vit, do të vihej në skenë nga nxënësit e “Kolegjës Saveriane” në Shkodër, bashkë me komedinë “Biri i Çifutit”, të Pashk Babit.“Nata e Këshndellave” është një pjesë e thjeshtë, në formën e një shfaqjeje teatrore me karakter pastoral e liturgjik. Ky tekst, me natyrë të dukshme fetare popullore, i strukturuar si një dramë SDVWRUDOHLWDOLDQHH VKHNXOOLW;9,OXKHMQJDSHUVRQD]KH NRUHGKHQGDKHMQs VNHQDPHG\\