Page 39 - Demo

37TEKNIKA DHEPROCESETEMATIKA 2Pasi e kemi zgjedhur pjesën, kalojmë QJDID]DHSsUVKW\\SMHYHWsSDUDQsID]sQHWKHOOLPLWGKHtë analizës. Pse e ka shkruar veprën autori? Cilat janë rrethanat historiko-shoqërore në të cilat zhvillohet pjesa? Cila është gjinia dhe stili i saj? Këto janë pyetjet e para që duhet t’u japim përgjigje. FAZA PËRGATITORE: PROCESE TË ANALIZËS DHE TË INTERPRETIMIT TË PJESËS3)D]DHNsUNLPHYHGKHHDQDOL]sVPse e ka shkruar veprën autori?Rrethanat e dhënaVetëdija se pse e ka shkruar veprën autori është një aspekt i rëndësishëm i analizës së pjesës. Qëllimi mund të jetë i thjeshtë: të zbavitë spektatorin me një histori interesante. Kemi thënë se farsa, për shembull, ka si qëllim kryesor të qeshurat e publikut dhe melodrama, tensionin dhe të papriturën. Por disa autorë synojnë diçka që qëndron përtej zbavitjes. Qëllimi i autorit që nëpërmjet një farsetë ngrejë probleme të rëndësishme shoqërore, morale, politike, mund ta kthejë atë në një komedi satirike. Duke i shtuar qëllimit të vet përmasa të tjera, autorët mund të përftojnë nga melodrama, drama shoqërore, që janë serioze në qëndrimet e tyre, ose pjesët debat, ose komedinë e zakoneve që, as nuk tall, as nuk satirizon, por shpërfaq mënyrën e jetesës së shoqërisë. Qëllimet mund të jenë WsQGU\\VKPHfflUUs¿PLLQMsKLVWRULHSRUWUHWL]LPLLQMsNDUDNWHUL]DNRQLSURMHNWLPLLLGHYH GUDPsLGHVK GHEDW¿OR]R¿NRVHVKRTsURUHSVLNRORJMLNSURSDJDQGsGKHVKXPsWsWMHUDPasi e kemi zgjedhur pjesën dhe gjithsecili ka siguruar një kopje të saj, të cilën e ka lexuar disa KHUs GXKHW Ws NDORMPs QsSsU QMs ID]s VKXPs Ws UsQGsVLVKPH SsUJDWLWRUH SsUSDUD VH Ws ¿OORMPsprovat. Pse e ka shkruar veprën autori? Cilat janë rrethanat historiko-shoqërore ku zhvillohen ngjarjet? Cila është gjinia e saj: tragjedi, dramë, dramë psikologjike, komedi, tragjikomedi, farsë, satirë, apo çfarë? Po stili: realist, romantik, klasik, simbolist, brehtian, i absurdit apo ndonjë tjetër? &LOD sVKWs WHPD NU\\HVRUH GKH QsQWHPDW\WHWdhe cili është karakteri i tyre? Mandej, analizohen: personazhet, karakteristikat e brendshme dhe Ws MDVKWPH ELRJUD¿Ws TsOOLPHW GKH YHSULPHW NU\\HVRUH Ws JMLWKVHFLOLW PDUUsGKsQLHW Ts NDQs PHnjëri-tjetrin etj. Kalohet pastaj në një analizë të hollësishme të subjektit, të fakteve dhe ngjarjeve; merren në shqyrtim elementet kompozicionale: ekspozeja, pika e lidhjes, zhvillimi, ndërlikimet që çojnë në krizë, pika kulmore dhe zgjidhja etj. Rrethanat e dhëna janë kushtet, në të cilat lind e realizohet një veprimtari në jetë ose një veprim në skenë, në të cilat vizatohet individualiteti i njeriut (në jetë) ose i personazhit në skenë. Ato jepen nga autori në veprën e tij dramatike, prandaj i quajmë rrethana të dhëna, të cilat e gjejnë materializimin e tyre në të gjitha elementet e veprës skenike, si: tema, idea, vendi i veprimit, ngjarjet, personazhet etj. TemasVKWsSUREOHPL¿OR]R¿NPRUDOVRFLDOSVLNRORJMLNSROLWLNKLVWRULNHWMTsVKWURKHWH]JMLGKHWnë veprën dramatike. Kurse ideja është qëndrimi ose interpretimi i temës nga ana e dramaturgut. Rrethanat përcaktojnë edhe vendin e veprimit, i cili është mjedisi konkret ku zhvillohet veprimi, edhe kohën kur zhvillohet ngjarja ose rrethanat kohore. Ngjarja është një ndodhi në jetën e njeriut ose të personazhit në skenë që ndryshon logjikën e veprimit, për shembull: “Jam duke shkuar në VKNROOs 5UXJsV VKRK VH ND PDUUs ÀDNs QMs REMHNW /sVKRM oIDUs NDP Qs GRUs GKH EDVKNs PHmasën e njerëzve të tjerë, futem për ta shuar”. Zjarri ndryshoi logjikën e veprimit të mëparshëm dhe