Page 69 - Demo

67TEMATIKA 3HISTORIA E TEATRIT DHE SHOQËRIAe kafshëve ose të bimëve, për nder të të cilave organizoheshin lojëra ceremoniale periodike për Ws¿WXDUPEsVKWHWMHQHIRUFDYHWsQDW\\UsV*MLWKDVKWXQsODVKWsVLULWXDOLVKsUEHQWHVLPsQ\\UsSsUQGHULPLQ H KHURQMYH0H DQsWsWLM QMHULX EHVRQWH VH LGHQWL¿NRKHMPH K\\MQLWs 6L LWLOOs ULWXDOL NDndikuar shumë në zhvillimin e formave teatrore. Prej tyre lindën historitë që shpjegonin ritin: njerëzit imitonin zotat, qeniet njerëzore ose forcat natyrore dhe që këtej u zhvillua një ndjenjë dramatike. Në ¿OOLPULWXDOLPHUUHMPHWHPDIHWDUHGKHPsYRQsNXUEHVLPLLQMHULXWQsIRUFDWHWLMLQGLYLGXDOHXUULWai u bë më laik. Ritualet u lanë pas dore ose u ndryshuan, por mitet dhe legjendat mbetën si traditë gojore. Një hap i madh përpara u krye atëherë kur këto mite dhe legjenda u paraqitën në formë GUDPDWLNH(VWHWLNDJUDGXDOLVKW]sYHQGsVRLTsOOLPLQIHWDUGKHXWLOLWDUWsULWXDOLWStatujë e një aktori grekLindja e tragjedisë dhe e komedisë7UDJMHGLDGKHNRPHGLDVLIRUPDWsPLUs¿OOWDGUDPDWLNHOLQGsQQJDnjë komunitet që ishte shkëputur nga faza primitive e zhvillimit dhe që luftonte për prestigj politik dhe kulturor. Mendohet se tragjedia e ka prejardhjen nga këngët ditirambike, himne që këndoheshin në kor para ritualeve fetare për nder të Dionizit. Ndërsa komedia lindi më vonë se tragjedia. Nga pikëpamja etimologjike, fjala komedi do të thotë “kënga e festës” (komos, festë dhe ode, këngë). Sipas Aristotelit, ajo e ka prejardhjen nga këngët fallike të botës klasike greke. Në ceremoninë e komosit, që ishte një festë karnavalesh ku këndoheshin këngë satirike që përqeshnin dhe tallnin, përdoreshin lloj-lloj shprehjesh provokuese, mbahej edhe një objekt i gjatë që imitonte fallusin, si simbol i pjellorisë dhe i fuqive jetëdhënëse, por edhe si mënyrë për të bërë humor me publikun. Një vend të rëndësishëm në teatrin antik zinte edhe kori. Anëtarët e tij quheshin tragos dhe kënga e tyre u quajt tragoidia, (nga greqishtja: kënga e cjapit), prej nga vjen edhe fjala tragjedi. I pari TsHSsUNX¿]RLWUDJMHGLQsLVKWH$ULVWRWHOLQsWUDNWDWLQHWLM³3RHWLND´që mbetet monumenti më i rëndësishëm i mendimit estetik në periudhën klasike greke. Sipas Aristotelit, tragjedia ka gjashtë elemente: fabulën ose intrigën; karakterin; temën ose idenë; gjuhën; këngën dhe pjesët e shfaqjes.7KHOELLWUDJMHGLVsLVKWHNRULGLWLUDPELNUsQGsVLDHWsFLOLWXUULWNXUudhëheqësi i korit u transformua në aktor, të cilin grekët e lashtë e quanin hipokrites dhe që do të thotë interpret.7UDJMHGLDJUHNHQLVLPH QMs DNWRU L FLOL Qs ¿OOLP LVKWH YHWs SRHWL Ts NRQVLGHURKHMsi mbrojtës i një të vërtete të madhe, si edukator i popullit. Nga pikëpamja strukturore, drama greke pësoi zhvillimin e vet. Në shekullin VI p.e.r., Tespi ishte i pari që krijoi një aktor, përballë të cilit vihej kori. Ai konsiderohet aktori i parë në historinë e teatrit GKHHDVKWXTXDMWXUD.DUURFDH7HVSLWPHWsFLOsQDLEsQWHWXUQHnëpër gjithë Greqinë për të dhënë shfaqje, ka marrë statusin e një simboli për të gjithë aktorët. Më vonë, nga shekulli V p.e.r. Eskili i shtoi tragjedisë aktorin e dytë, ndërsa Sofokliu futi aktorin e tretë. 9HoRULWsHGUDPDYHGKHWsVKIDTMHYHWHDWURUHJUHNHShfaqjet teatrore në Greqi ishin festa popullore që jepeshin çdo vit në periudha të caktuara. Meqenëse në janar lundrimi ishte i vështirë, spektatorët e festave “Linee” ishin vetëm athinasit, kurse në mars, në festën e Dionizeve të Mëdha ose të Dionizeve Qytetare vinin shumë spektatorë edhe nga shtetet aleate të Athinës.