Page 85 - Demo

83TEMATIKA 3HISTORIA E TEATRIT DHE SHOQËRIATeatri italian gjatë Rilindjes Italia është vendlindja e teatrit të ri evropian, sepse ajo hyri në fazën e Rilindjes më parë se të gjitha YHQGHWHWMHUD5UHWKYLWLWIU\\PDH5LOLQGMHV¿OORLWsQGLKHMDNRPDPsWHSsU$MRXNDUDNWHUL]XDQJDLGHWsUHMDTsHUGKsQQJDPsVLPHWNODVLNHJUHNRURPDNH.ODVDH¿VQLNsYHPRULSsUVLSsU]KYLOOLPLQHarteve në përgjithësi dhe të teatrit në veçanti. Rilindja italiane solli këto risi për teatrin:x idealin neoklasik në shkrimin e dramave dhe në kritikën e teatrit. Neoklasicizmi tregoi interes në rizbulimin e klasikëve të antikitetit, më shumë me prirje nga Roma, se nga Greqia e lashtë;x skenat dhe arkitekturën origjinale italiane; x komedinë e artit. 7HDWULHOL]DEHWLDQJMDWs5LOLQGMHVRilindja në Angli ¿OORLUUHWKJM\\VPsVVsG\\WsWsVKHNXOOLW;9,SUDPsYRQsVHQsYHQGHWHWMHUDSRUpati një ritëm më të shpejtë në zhvillimin e saj. Kjo periudhë u quajt periudha e artë elizabetiane, VLSDV HPULW Ws PEUHWsUHVKsV DUWGDVKsVH (OL]DEHWs fl  7HDWUL DQJOH] L 5LOLQGMHV H SDWLprejardhjen nga disa pjesë të traditës mesjetare, siç ishin pjesët e mistereve dhe pjesët e moralit, nga e ashtuquajtura drama universitare që ishte një përpjekje për të ringjallur tragjedinë greke dhe nga tradita italiane e komedisë së artit, e cila luajti rol të rëndësishëm në formimin e teatrit publik në Angli. Në Rilindjen angleze përmenden dramaturgë, si: ;KRQ /LOL -RKQ /\\O\\  7RPDV .LG 7KRPDV.\\G  8LOOLDP 6KHNVSLUL :LOOLDP 6KDNHVSHDUH  .ULVWRIRU 0DUORX &KULVWRSKHU 0DUORZH Ben Xhonsoni (Ben Jonson) H VKXPs Ws WMHUs .DUDNWHULVWLNs GDOOXHVH H NRKsV Vs (OL]DEHWsVishte përqendrimi i pushtetit, krijimi i kishës anglikane të pavarur nga Papati i Romës dhe zgjerimi i kolonive britanike nëpër botë. Anglia, me WHDWULQHVDMHOL]DEHWLDQ, u shqua për dy lloje teatrosh:x teatro të hapura (publike);x teatro të mbyllura (private).7sG\\MDOORMHWLVKLQWsOLUDSsUNsGRPMDIWTsWsSDJXDQLQSRUWHDWURWSULYDWHNXVKWRQLQPsWHSsULVKLQmë të vogla dhe kishin publik më të zgjedhur. 7UXSDWHDNWRUsYHYHWs¿QDQFRKHVKLQ6KXPLFDHW\\UHSXQRQLQGKHSDJXKHVKLQQMsOORMGXNHPDUUsparasysh rrezikun. Disa trupa teatrore kishin teatrin e tyre. Ato përbëheshin vetëm nga meshkuj dhe rolet e femrave i luanin burrat ose aktorët e rinj në moshë. Formimi i dramës spanjolle 'UDPDODLNHQs6SDQMsOLQGLQJDVKIDTMHWGLOHWDQWHRERUUWDUHQJDIXQGLLVKHNXOOLW;9Lope de Rueda cilësohet si babai i teatrit profesionist spanjoll. Ai udhëtoi shumë dhe shkroi shumë pjesë që i ngjanin farsave mesjetare. Huan de la Kueva (Juan de la Cueva) përdori historinë spanjolle dhe temat klasike si subjekte të pjesëve të tij, kurse Miguel de Servantes (Miguel de Cervantes), autori i Don Kishotit të Mançës, krijoi 36 drama me temë nga jeta e përditshme spanjolle. Krijuesi i dramës së vërtetë laike ishte poeti dhe muzikanti i oborrit të Dukës së Albës, Huan del Ensina (Juan del Encina). Pas tij u shquan: Lope de Vega dhe Kalderon de la Barka (Calderon de la Barca). Lope de Vega ishte improvizues gjenial. Ai ka shkruar mbi 1800 komedi e qindra pjesë të gjinive të vogla. Vend të rëndësishëm në krijimtarinë e tij zënë dramat historike që trajtonin historinë