Page 93 - Demo

91TEMATIKA 3HISTORIA E TEATRIT DHE SHOQËRIA1sVKHNXOOLQ;9,,,WHDWULXEsSMHVsHDWPRVIHUsVLOXPLQLVWHTsXQGLNXDQJD UHYROXFLRQLERUJMH]francez dhe ai anglez. Në Francë, iluministët përmbysën doktrina të vjetra dhe themeluan të reja, duke e lartësuar njeriun dhe lirinë e tij. Ata mbështetën idetë dhe synimet e borgjezisë përparimtare. Në Gjermani, u bënë përpjekje për krijimin e teatrit kombëtar, kurse në Itali, vepra e Goldonit reformoi komedinë e artit.TEATRI NË EPOKËN ILUMINISTE11Në Francë, një nga përfaqësuesit më të njohur të iluminizmit, Volteri (Voltaire), 1694-1778, shkroi rreth 50 tragjedi dhe komedi. Ndër veprat dramatike më të njohura të tij janë: “Zaira”, “Bruti” dhe “Muhamedi”. 7UDJMHGLD ³%UXWL´ SDUDTHWPs VKXPs LQWHUHV GKH SDWL VXNVHVPsWsmadh. Në të lartësohet ndjenja e patriotizmit, që qëndron mbi lidhjet e gjakut dhe të familjes. Didëroi (Diderot), 1713-1784, vlerësohet më shumë për kontributin e tij në trajtimin e problemeve të lojës e të mjeshtërisë së aktorit. Pikëpamjet e tij ai i shprehu në esenë “Paradoksi i aktorit”, ku shtrohen parimet e teatrit iluminist, i cili duhet të zotërohet nga arsyeja dhe e vërteta. Nga veprat e tij dramatike njihen: “Djali i paligjshëm” dhe “Babai i familjes”. Më i plotë si dramaturg, njihet Bomarsheja (Beaumarchais), 1732-1799, që zë QMsYHQGWsYHoDQWsQsOHWsUVLQsIUDQFH]HWsVKHNXOOLW;9,,,0HG\\NRPHGLWse tij të njohura: “Berberi i Seviljes” dhe “Martesa e Figaros”, ai bëri një kritikë të ashpër kundër parazitizmit dhe pohoi të drejtën e njeriut të thjeshtë për liri personale. Përveç vlerave ideore, komeditë e Bomarshesë ruajnë gjithnjë vlerën e tyre artistike. Ajo që i karakterizon, në radhë të parë, është dinamizmi i jashtëzakonshëm, sidomos në rastin e Figaros. Gjuha, mënyra e të shprehurit, i individualizojnë edhe më tepër personazhet. Në Gjermani, një nga përfaqësuesit më të rëndësishëm të iluminizmit LVKWH VKNULPWDUL GUDPDWXUJX ¿OR]R¿ GKH SXEOLFLVW Gotold Efraim Lesingu (Gotthold Ephraim Lessing) 1729-1781, me të cilin nisi një periudhë e re në letërsinë gjermane, në përgjithësi dhe veçanërisht, në dramaturgji. Ai luftoi për krijimin e një teatri kombëtar, skena e të cilit të kthehej në tribunën e problemeve më përvëluese të kulturës së tij kombëtare. Në vitin 1772, Lesingu botoi dramën e tij më të dëgjuar ³(PLOLD*DORWL´3sUWsDLXIU\\Ps]XDQJDKLVWRULDQLLYMHWsUURPDN7LWLivi. Ajo bën fjalë për një vajzë të thjeshtë virgjëreshë që bie pre e padronit, por i ati, meqë nuk e shpëtonte dot nga kthetrat e tij, e mbyt përpara popullit – një akt që shërbeu për një kryengritje popullore. Kurse te traktati i tij estetik “Dramaturgjia e Hamburgut”, Lesingu Statuja e Bomarshesë