Page 95 - Demo

93TEMATIKA 3HISTORIA E TEATRIT DHE SHOQËRIA1sIXQGLQHVKHNXOOLW;9,,,GKHJM\\VPsQHSDUsWsVKHNXOOLW;,;X]KYLOOXDURPDQWL]PLVLQMsUHDNVLRQQGDMIRUPDYHWsNX¿]XDUDWsQHRNODVLFL]PLWTEATRI NË PERIUDHËN ROMANTIKE12Romantizmi është quajtur ndryshe edhe epoka e pavarësisë së njeriut. Heroi romantik është në kërkim të së vërtetës, e cila mund të gjendet vetëm në gjirin e natyrës. Në raportin ndjenjë-arsye, rolin parësor e luan ndjenja sepse, sipas romantikëve, arsyeja është pjellë e arsimimit dhe në thelbin e saj është e korruptueshme. Njeriu duhet ta gjejë veten e humbur tek instinktet e harruara primitive, te njeriu i egër, i pandikuar nga qytetërimi. Kjo e drejtoi interesin e romantikëve ndaj qytetërimeve të vjetra egjiptiane dhe greke, por jo romake. Një ideal tjetër i romantizmit ka qenë edhe barazia midis njerëzve dhe ideali kombëtar. *MHUPDQLDLGKXURLERWsV¿JXUsQHQGULWXUWsJMLWKDQVKPHWsGëtes, i cili dha një kontribut të madh edhe për teatrin, qoftë si dramaturg, estet dhe kritik, qoftë si regjisor. Shkrimtarë dhe poetë të rëndësishëm, si Bajroni dhe Shelli në Angli, Viktor Hygoi në Francë, Pushkini dhe Gogoli në Rusi, dhanë kontributin e tyre edhe në teatër e dramaturgji.Në Gjermani, epoka e romantizmit, e quajtur ndryshe Stuhi dhe vrull, një nga lëvizjet më revolucionare letrare dhe artistike, u çel nga Gëtja (Goethe), 1749-1832, me dramën “Gëci i Berlihingerit” (1773). 1MsYHSsUWMHWsUHUsQGsVLVKPHH*sWHVsVKWsWUDJMHGLD³(JPRQWHVKNUXDUQsYLWLQflTsWUDMWRQOXIWsQQDFLRQDOoOLULPWDUHWs9HQGHYHWs8OsWD1sSHULXGKsQHNODVLFL]PLWG\\YHSUDWGUDPDWLNH³,¿JMHQLDQs7DXULGs´ fl GKH³7RUNXDWR7DVR´ ffi PEHWHQQsIRQGLQHYHSUDYHWsWLMNU\\HVRUH3RUDUULWMDmë madhore e Gëtes është, padyshim “Fausti” (pjesa I, 1801, pjesa II, 1831). Në qendër të veprës është personaliteti i njeriut, individi si themeli i shoqërisë, përkryerja e tij intelektuale dhe morale. Në fakt, te “Fausti”, si bartës i një imazhi të lartë humanist për brezat pasues, mund të gjendet gjithë QMHUs]LPLÉVKWsQMsQJDYHSUDWPsNXSWLPSORWHPs¿OR]R¿NHSRHWLNHGKHGUDPDWLNHTsNDNULMXDUQMHULX(GKHSVHVLoHSUDQRQHGKHYHWs*sWMD³)DXVWL´sVKWsPsVKXPsSsUW¶XOH[XDUVHVDSsUW¶Xvënë në skenë, shumë regjisorë kanë guxuar dhe e kanë inskenuar atë me shumë sukses. Gëtja LVKWHQMs¿JXUsVKXPsHUsQGsVLVKPHHWHDWULW'XNHTHQsQsNU\\HWs7HDWULWWs9DMPDULWDLNLVKWHLGHtë forta në lidhje me regjinë, aktrimin dhe dramaturgjinë. Në traktatin e tij “Rregulla për aktorët”, ai e shikon teatrin si instrument të jashtëzakonshëm formimi dhe përparimi shpirtëror. Në Angli, krijimet dramatike të Xhorxh Bajronit Byron), 1788-1824, zënë një vend të rëndësishëm QsWsJMLWKsYHSULPWDULQsHWLMOHWUDUH$LV\\QRQWHWsNULMRQWHQMsGUDPsOLULNR¿OR]R¿NHTsWsQGLNRQWHjo vetëm mbi ndjenjat, por edhe mbi arsyen e lexuesit. Në ciklin e parë, më të rëndësishmin, në atë WsGUDPDYH¿OR]R¿NHK\\MQsWUDJMHGLD³0DQIUHGL´³.DLQL´GKH³4LHOOLGKHWRND´TsMDQs³PRQRGUDPDOLULNH´QMsOORMLYHoDQWsYHSUDVKGUDPDWLNH+HURQMWsHPRQRGUDPDYHWs%DMURQLWMDQs¿JXUDWLWDQLNHDramaturgu më i shquar, që i dha frymë e fytyrë teatrit gjerman, është padyshim, Frederik Shiler Schiller), 1759-1805. I frymëzuar nga idealet e lirisë, ai u bë një nga frymëzuesit kryesorë të lëvizjesStuhi dhe vrull. Kësaj periudhe i përkasin dramat e tij “Cubat” (1782), “Përbetimi i Fieskos” (1783) dhe “Intrigë e dashuri” (1784), drama në të cilat ai është përpjekur t’i japë zgjidhje problemit të lirisë, të cilën e quan parësore dhe e shtron në planin politik e shoqëror, ndryshe nga Gëtja që e shtronte QsSODQLQXQLYHUVDOQMHUs]RU7H³9LOKHOP7HOL´VKWURKHQLGHWsUsQGsVLVKPHNRPEsWDUHTsNDQsWsbëjnë me lirinë dhe bashkimin e kombit gjerman. me personalitet të fortë, rebel, që kacafyten me fatin e gjithëpushtetshëm. Më tej, poeti tjetër, Persi Bishi Shelli Shelley), 1792-1822, gjatë qëndrimit Qs,WDOLVKNURLNDWsUYHSUDGUDPDWLNHffl³(GLSLWLUDQ´ fl ³+HOODV´ fl