Page 184 - Demo

është shumë i kufizuar në raport me gjuhët alfabetike dhe se investimi në tipografinë e karaktereve për shqiptarët e asaj kohe ishte mision i pamundur, si për mungesën e përvojës dhe për financimin. Përpos kësaj, një variant i ri kërkonte doemos nisjen e punës nga e para, kur tashmë tri variantet e tjera ishin në përdorim dhe për shqiptarët në prapambetjen e tyre arsimore ishte një shpenzë e papërballueshme.d. Varianti latin ishte më i pranuari, edhe pse me diskutime. Ky ishte edhe varianti që, me ndonjë ndryshim, u paraqit në Kongresin e Manastirit. Ai mbështetej në traditën e shkrimit që prej Formulës së Pagëzimit e Mesharin e Buzukut, në prakticitetin e tipografisë dhe në rrethana historike e politike më të favorshme. Ky ishte sistemi grafik i propozuar nga Pashko Vasa, i cili pranonte kriterin një tingull një shkronjë, kurse mungesat të plotësoheshin me anën e dyshkronjëshave. Këtë variant e mbështeste edhe Samiu, por ai ishte skeptik për përdorimin e dyshkronjëshave, të cilët, sipas tij, e rëndonin sistemin dhe e ngatërronin, duke e bërë të vështirë në përdorim. Diskutimet më të mëdha lidheshin me plotësimin e shkronjave që i mungonin alfabetit latin. Në shkrimin “Gjuha shqip”, Samiu shprehet se Komisioni ishte dakord për alfabetin latin, sipas kriterit një tingull një shkronjë. Për plotësimin e shkronjave të tjera ai thotë: “këtë her’ u gjent edhe një udhë shum’ e leht’ edhe shum’ e mirë: muarmë njëzet e pesë shkronjatë latinishte, u dhamë cave nga ato një këndim pas nevojës së gjuhës sonë, edhe nga të njëmbëdhjetat e tjera ca i bëmë prapë nga ato shkronja duke i ndërruar pak fytyrënë, ca i muarmë nga greqishtja, që është edhe ajo një nga motërat’ e vjetra të gjuhës sonë, si edhe latinishtja” 9. 5. Përvoja disavjeçare e Samiut dhe e bashkëpunëtorëve të tij, si dhe puna në ekip brenda Komisionit, do të jepte frytin e vet në vitin 1879. Studiuesi T. Osmani shprehet se “…mbas një pune dy-tremujore, në pranverë të vitit 1879, u arrit të miratohej alfabeti që njihet me emrin alfabeti i Stambollit.”10 Këtë fakt e mbështet edhe N. Alpan-i, i cili shprehet se puna e Komisionit ka filluar në janar të 1879-s dhe “Komisioni i alfabetit më 19 mars të 1879-s, vendosi të pëlqejë unanimisht projektin e Sami Frashërit”11.Këtë variant e gjejmë të botuar tek “Alfabetarja e gjuhës shqipe më 1879 si dhe te kanonizma (statuti) i “Shoqërisë së të Shtypurit Shkronja Shqip”. Në këtë variant vërehet se ka 24 shkronja latine, disa prej të cilave nuk kanë tingëllimin si në latinishte. Ka gjithashtu edhe 7 shkronja nga greqishtja. Po kështu u modifikua ç-ja, u përpunuan shenjat për shkronjat p, xh dhe gj, kurse nga alfabeti sllav u përpunua shkronja zh. Një variant tjetër,12 del i botuar më 1884, tek e përkohshmja “Drita-Dituria”, ku vërehen tri ndryshime nga varianti i Alfabetares, të cilat lidheshin me shkronjat ç, gj e zh, si dhe hiqet shkronja sllave .Edhe këto dy variante kanë ndryshime me variantin që u prezantua në Kongresin e Manastirit, ku vërehen 5 ndryshime.Lidhur me autorësinë e Alfabetit të Stambollit, shumë studiues janë të mendimit se ai është fryt i punës së Sami Frashërit. Duke mos dashur aspak të zbehim kontributin vetjak, sikundër edhe rolin e tij si kryetar i Komisionit, mbështesim mendimin se ky alfabet ishte vepër e gjithë Komisionit të gjerë, e në veçanti e gjithë punës së pakursyer të Sami Frashërit, Pashko Vasës, Hoxha Tahsinit dhe Jani Vretos.6. Pas aktit politik të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, Alfabeti i Stambollit ishte një ngjarje tjetër e madhe kombëtare për bashkimin kombëtar, me gjithë vështirësitë që pati për shtrirjen e tij në të gjitha trevat. Vetë ekzistenca e alfabeteve të tjera apo edhe trysnia politike 9 S. Frashëri, vep. cit. f. 31-32. 10 T. Osmani, Shoqëri e të shtypuri(t) shkronja shqip, (1879) shoqëria e parë e shqiptarëve jashtë atdheut, në Komisia Letrare në Shkodër (1916-1918), f. 104. 11 N. Alpan, Arnavut albanesi nasil dogdu, Ankara, 1979, f. 19, cit. sipas T. Osmani, vep. cit. f. 104. 12 T. Osmani, vep. cit. f. 105.182