Page 190 - Demo

MATERIALE PLOTËSUESEKongresi i Manastirit është, pa dyshim, një monument në historinë e popullit shqiptar, të cilit i janë referuar dhe do t’i referohen shqiptarët sa herë është e nevojshme për t’iu qasur e për të analizuar çështje madhore që kanë vendosur fatin e tyre, siç janë ato që kanë të bëjnë me pavarësinë e me njësimin politik kombëtar, të gjuhës dhe të shkrimit shqip.Lidhur me këtë ngjarje madhore është folur shumë ndër studiues, si: gjuhëtarë, historianë, didaktë etj.1 Të shumta janë edhe burimet arkivore, si: Arkivi i Shtetit në Tiranë dhe arkivat e disa vendeve me të cilat ishte lidhur fati i mëtejmë i vendit tonë apo në të cilat vepronin klube a shoqata intelektualësh shqiptarë.2Synimi i kësaj ligjërate është të vërë në dukje se, në Kongresin e Manastirit, çështja e njësimit të alfabetit dhe gjuhës nuk ishte qëllim në vetvete. Siç do të shihet më tej, me ndonjë përjashtim3, kjo çështje ishte e lidhur ngushtë me kërkesën e njësimit kombëtar dhe të autonomisë. Pra, ajo (kërkesa) u bë program i një lëvizjeje kombëtare “... e lidhur me procesin e formimit të ndërgjegjes kombëtare dhe të unitetit kombëtar”.4I përmbahemi mendimit se uniteti i alfabetit, uniteti i gjuhës dhe uniteti i kulturës ishin kërkesa që buronin dhe do të viheshin në shërbim të unitetit të kombit. Vetëm kjo ide mund të mblidhte bashkë në Kongresin e Manastirit një përfaqësim kaq të larmishëm dhe të gjithanshëm.5Në funksion të kësaj ideje vlen të përmenden katër çështje: Së pari, Romantizmi Evropian pati një ndikim të drejtpërdrejtë në disa shkolla gjuhësore të shekullit XIX. Veçojmë në këtë rast konceptin e Humboldt-it mbi gjuhën si shprehëse e “shpirtit të popullit”, a konceptin e Whithney6-it mbi funksionin 1 Veçojmë ndër të tjera disa përmbledhje studimesh a monografish, si: Kongresi i Manastirit (kumtesa), bot. i Institutit Pedagogjik Dyvjeçar të Shkodrës, Shkodër, 1969. Sh. Demiraj, K. Prifti, Kongresi i Manastirit ngjarje me rëndësi në lëvizjen kombëtare, Tiranë, 1968. Alfabeti i Gjuhës Shqipe dhe Kongresi i Manastirit, (studime, materiale, dokumente), Universiteti i Tiranës, Instituti i Historisë – Instituti i Gjuhësisë dhe Letërsisë, Tiranë 1972. Seminari ndërkombëtar i Prishtinës “për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare”, Prishtinë, 1988. T. Osmani, “Komisia Letrare Shqipe në Shkodër”, Shkodër 2004, Sh. Osmani, Nj. Kazazi, Abetare shqipe dhe trajektorja e tyre historikopedagogjike, Tiranë 2002 etj. 2 Kemi parasysh Klubet e Stambollit, Selanikut, Kajros, Bukureshtit, Sofjes, Bostonit, Brukselit, Shkodrës, Manastirit, Korçës, Elbasanit, Shkupit etj. (rreth 40 klube), arkivat turke, austro-hungareze e italiane, ato greke, amerikane etj. 3 Kemi parasysh qëndrimin e Mit’hat Frashërit, përfaqësues i grupit të Selanikut. 4 Sh. Demiraj, K. Prifti, vep. cit. f. 9. 5 Po aty, f. 37. 6 D.W. Whithney, The life and growth of language, New York, 1867. DREJT KONGRESIT TË MANASTIRIT ME IDENË NJË ALFABET, NJË GJUHË, NJË KOMB188