Page 98 - Demo

Ndonëse në këtë rast, si paraprijësi, ashtu dhe përemri lidhor dalin në rasën emërore, përemri lidhor nuk përshtatet në rasë me paraprijësin, por vihet në atë rasë që e kërkon folja e pjesës së varur. Pra, nuk mund të ndërtojmë një fjali të tillë, si: “Blerta, e cila i dërguam ftesë, nuk erdhi”. Përemri “e cila” duhet vendosur në rasën dhanore, siç e kërkon folja e pjesës së varur: Blerta, së cilës i dërguam ftesë, nuk erdhi.Përemri lidhor “i cili/e cila”, që shërben si mjet lidhës në këto fjali, mund të shoqërohet edhe me parafjalë:Parku, pranë të cilit po ndërtohej aq shumë, e humbi hijeshinë e dikurshme.Për lidhjen e paraprijësit dhe pjesës së varur, shërben përemri lidhor “i cili” i shoqëruar me parafjalën “pranë”. Përemrin lidhor mund ta gjejmë të shoqëruar me parafjalë të rasave të ndryshme, si: nga i cili, me të cilët, për të cilën etj., por duhet të kemi të qartë se kjo përcaktohet nga kuptimi i foljes së pjesës së varur dhe jo nga paraprijësi.Si mjete lidhëse mund të shërbejnë edhe disa ndajfolje lidhore, si në fjalitë e mëposhtme:Sheshi ku do të ngrihej përmendorja, ishte mbushur me njerëz.Më kujtohet ende ajo ditë kur u nisën.Ky ishte shtegu nga kaluan.Si mjete lidhëse, në këto fjali shërbejnë përkatësisht ndajfoljet lidhore: ku, kur, nga, të cilat mund të zëvendësohen me përemrin lidhor të shoqëruar me parafjalë, duke qenë se tregojnë rrethana të kryerjes së veprimit.Fjalitë e përbëra me pjesë të varura përcaktore mund të grupohen në dy lloje kryesore, duke u nisur nga lidhja që pjesa e varur realizon me paraprijësin.Kur pjesa e varur është e domosdoshme për zbërthimin e kuptimit të paraprijësit, apo për saktësimin e mëtejshëm të tij, pjesa e varur përcaktore që e kryen këtë rol do të quhet pjesë përcaktore kufizuese. Ai që s’punon, dheut i rëndon. Në këtë fjali, si paraprijës shërben përemri lidhor “ai”, kuptimi i të cilit, brenda pjesës kryesore “ai, dheut, i rëndon”, është i paqartë. Në këtë rast, pjesa e varur përcaktore, “që s’punon”, fiton rëndësi të veçantë për zbërthimin e kuptimit të paraprijësit, ndaj kjo pjesë quhet pjesë e varur përcaktore kufizuese. Pjesa e varur përcaktore që nuk është e domosdoshme për zbërthimin e kuptimit të paraprijësit, por jep një informacion shtesë rreth tij, quhet pjesë e varur përcaktore shtuese:Kalaja e Shkodrës, rreth së cilës thuren aq legjenda, u mbush me vizitorë të huaj.Në këtë fjali, paraprijësi i shprehur me grupin emëror “kalaja e Shkodrës”, rimerret nga pjesa e varur “rreth së cilës thuren aq legjenda”, por kjo pjesë nuk është e domosdoshme për zbërthimin e kuptimit të tij, pra jepet një informacion shtesë. Dallimi mes pjesëve të varura përcaktore kufizuese dhe shtuese, shfaqet edhe te përzgjedhja e përemrit lidhor: për të parat, përgjithësisht përdoret përemri lidhor “që”, ndërsa për shtueset përdorim më të gjerë ka përemri lidhor “i cili/e cila”.96