Page 335 - Demo

1. Cili është produkti i fituar nga reaksioni i veprimit të benzenit dhe klorurit të bromit, BrCl? (Kujtoni mënyrën se si polarizohet kjo molekulë.)2. Jodi nuk është shumë aktiv për reaksionet e zëvendësimit të benzenit, as në prani të katalizatorit. Por, rendimenti i reaksionit të përftimit të jodbenzenit përmirësohet kur nga benzeni bashkëvepron me klorur jodi, ICl. Shpjegoni pse.PYETJE DHE DETYRA Atomi i klorit, i ngarkuar pozitivisht në molekulën halogjene, shërben si grimcë elektrofile dhe sulmon unazën e benzenit.Reaksioni i zëvendësimit nukleofilik te klorbenzeni Atomi i klorit i lidhur me një atom karboni në ciklin e benzenit, duke qenë më elektronegativ se karboni, tërheq rreth tij elektronet e lidhjes C−Cl dhe bën që atomi i karbonit, të jetë i sulmuar nga grimcat nukleofile (ky reaksion ndryshon shumë nga reaksionet tipike të benzenit që përfshijnë zëvendësimin elektrofilik.) Pra, klorbenzeni dhe brombenzeni mund t’i nënshtrohen reaksioneve të zëvendësimit nukleofilik nga grimcat nukleofile si p.sh., OH−.Megjithatë, këto reaksione nuk ndodhin aq me lehtësi sa te halogjenalkanet. Çiftet elektronike vetjake në atomin e halogjenit ndërveprojnë me elektronet (π) e çlokalizuara të unazës së benzenit, duke forcuar lidhjen C−Hal. Për më tepër, dendësia e lartë elektronike në ciklin e benzenit ka prirje të pengojë (shtyjë) jonin negativ OH− që të afrohet. Për këtë arsye, që klorbenzeni të bashkëveprojë me hidroksidin e natriumit kërkon temperaturë 300°C dhe trysni 200 atmosferë. Krahasojini këto kushte me ato të shndërrimit të klorbutanit lehtësisht në butanol, thjesht duke u gurgulluar në tretësirë ujore të hidroksidit të natriumit në trysni atmosferike.Si rrjedhim, mund të themi se: grupet funksionore kanë sjellje të ndryshme në varësi të faktit nëse janë të lidhura te një grup alkilik apo te një grup aril. Dendësia e lartë elektronike në ciklin e benzenit ka efekt modifikues për çdo grup që është i lidhur me të.Reaksioni i veprimit të klorbenzenit me hidroksid natriumi i përshkruar më sipër është dhe një mënyrë për të prodhuar fenol.Reaksionet e alkilimit dhe acilimit. Reaksioni Fridel-KraftKloruri i aluminit përdoret si katalizator për polarizimin e molekulave të halogjenëve, duke i bërë ato të afta të zëvendësojnë një atom hidrogjeni në ciklin e benzenit. I njëjti katalizator mund të përdoret për të zëvendësuar një atom hidrogjeni me një grup alkil, R. Për shembull, nëse benzeni dhe klormetani ngrohen në prani të klorurit të aluminit në mungesë të ujit (kushte anhidër), ndodh një reaksion zëvendësimi dhe formohet metilbenzeni:+ CH3Cl−CH3+ HCl AlCl3nxehtësimetilbenzenNjësoj si te reaksioni i veprimit me halogjenët, kloruri i aluminit merr një çift elektronik vetjak nga atomi i klorit, duke e polarizuar molekulën e klormetanit:δ+ δ–CH3 −Cl: → AlCl3Grupi metil i ngarkuar pozitivisht sulmon unazën e benzenit dhe ndodh reaksioni i zëvendësimit elektrofilik. Ky quhet reaksioni Fridel-Kraft. Reaksione të ngjashme ndodhin midis hidrokarbureve aromatike dhe çdo kombinimi reaktantësh (alkene, alkoole, si dhe halogjenalkane) që krijojnë një atom karboni të ngarkuar pozitivisht. Për shembull, eteni dhe benzeni në praninë e klorurit të hidrogjenit dhe klorurit të aluminit, i nënshtrohen një reaksioni Fridel-Kraft për të formuar etilbenzenin: + CH2=CH2−CH2CH3 AlCl3HCl, 95 °CetilbenzenKONCEPTE KYÇEDendësia e lartë elektronike në ciklin e benzenit ka një efekt modifikues për çdo grup që është i lidhur me të. Grupet funksionore sillen ndryshe në varësi të faktit nëse janë të lidhura me një grup alkil ose një grup aril.KONCEPTE KYÇEKloruri i aluminit përdoret si katalizator në:• halogjenimin e benzenit meCl2 ose Br2; • alkilimin e benzenit me RCl.32718.5 Reaksione të rëndësishme të zëvendësimit elektrofilik te benzeni