Page 358 - Demo

350Acidet karboksilike dhe derivatet e tyre Duke iu përgjigjur pyetjeve të mëposhtme, do të provoni njohuritë që keni marrë për emërtimin dhe përftimin e estereve.2. Emërtoni përbërjet:a) CH3CH2COOCH3,b) HCOOCH2CH3.3. Shkruani formulën e:a) dekanoatit të heptilit;b) benzoatit të fenilit. 4. Si do ta përgatitnit propanoatin e propilit?5. Shkruani formulën e produktit që formohet nga nxehja e acidit etanoik me butanol-2, në praninë e një katalizatori acid.PYETJE DHE DETYRAKONCEPTE KYÇEEsteret përftohen nga një reaksion kondensimi ndërmjet një alkooli dhe një acidi karboksilik, zakonisht në praninë e një katalizatori acid.Formula e përgjithshme e estereve është: R¹COOR².Hidroliza e estereve është e kundërta e esterifikimit dhe përfshin vlimin e një esteri me një acid ose bazë.Emri i një esteri përbëhet nga emri i mbetjes acide + emrin e radikalit të alkoolit. Kjo do të thotë që emrit të acidit i heqim prapashtesën –oik dhe i vendosim –oat, pas kësaj shtojmë emrin e radikalit që vjen nga alkooli (-il). Për të formuar emrin e një esteri nisur nga formula e tij ndjekim katër hapa:1. Ndajmë formulën në dy pjesë, duke hequr me mend një vizë pas lidhjes O të grupit −COO, p.sh.:CH3CH3C—O—CH2CH2CH2CH3O2. Emërtojmë pjesën e radikalit alkil (që nuk e ka grupin −COO). Kjo pjesë është në vetvete një grup alkilik, i cili në këtë rast është butili.3. Emërtojmë pjesën që ka grupin −COO. Kjo pjesë është një grup karboksilat, në këtë rast propanoat.4. Kombinojmë termat e mësipërm për të formuar emrin e esterit: propanoatbutili. Karakteristikat dhe përdorimet e estereveNdryshe nga alkoolet dhe acidet, nga të cilat janë përftuar, esteret nuk kanë grup të lirë −OH, kështu që ato nuk mund të formojnë lidhje hidrogjenore. Për këtë arsye, ato janë të paqëndrueshme në krahasim me acidet dhe alkoolet e një mase molekulare të përafërt dhe nuk janë shumë të tretshme në ujë. Etanoati i etilit, për shembull, është një lëng që vlon në temperaturën 77°C. Në 25°C, tretshmëria e tij është 8,5 g për 100 g ujë.Karakteristikë e estereve janë aromat që ato lëshojnë. Prania e këtyre përbërjeve te frutat dhe lulet u jep atyre shije dhe aroma të këndshme (tabela 1). Aromatizimi artificial i frutave bëhet nëpërmjet përzierjes së estereve sintetike. Shpesh, për t’u dhënë aroma të forta dhe karakteristike, frutave u shtohen acide organike.Disa substanca kanë aromën e etanoat etilit. Çimentoja plastike, për shembull, përmban etanoat etili. Gjatë përdorimit të saj, etanoati i etilit avullon dhe ajo çfarë mbetet është plastika e ngurtë. Tabela 1 Disa estere dhe aromat e tyreEmri i esterit Formula skeletore Shija butanoati i etilit=OOananasetanoati i oktilit=OOportokallbutanoati i metilit=OOmollëetanoati i pentilit=OObananemetanoati i etilit=OO Hrum