Page 360 - Demo

352Acidet karboksilike dhe derivatet e tyre Situata e të nxënit:• shpjegimi i aciditetit të një grupi karboksil;• krahasimi i aciditetit të grupeve karboksile.20.4 Grupi karboksilik dhe aciditetiKONCEPTE KYÇEFortësia e acideve karboksilike mund të shpjegohet duke krahasuar qëndrueshmërinë e joneve karboksilate. Grupet elektron-marrëse pranë jonit −COO– rritin shpërndarjen e ngarkesës negative, stabilizojnë anionin, duke zvogëluar kështu mundësinë për t’u rikombinuar me H+, ndaj dhe acidi është më i fortë. Grupet elektron-dhënëse përqendrojnë ngarkesën negative dhe destabilizojnë anionin, duke reduktuar kështu aciditetin.Ashtu si uji dhe alkooli, acidet karboksilike përmbajnë grupin −OH, por janë acide shumë më të forta se uji dhe alkoolet. Shijet e disa acideve ne i ndiejmë gjatë ngrënies, për shembull tek uthulla dhe te limoni (acidi citrik). Zakonisht shijet e tyre na duken mjaft të tharta, edhe pse acidet e pranishme në to janë në përqendrime të ulëta, p.sh. uthulla përmban vetëm 7 % acid etanoik dhe pjesa tjetër është ujë. Acidet karboksilike janë të dobëta krahasuar me shumë acide inorganike, të tilla si acidi hidroklorik.Kur një acid karboksilik shpërbashkohet në ujë, ai formon një anion karboksilati RCOO–:H2O + R −C −O=OHH3O+ + R −C −O=O–acid karboksilik anion karboksilatGrupi karboksilik mendohet të jetë formuar prej një grupi karbonilik, te karboni i të cilit është lidhur edhe një grup hidroksil. Hidrogjeni i hidroksilit në këtë grup, në dallim nga ai i hidroksilit të alkooleve, shpërbashkohet shumë më lehtë si proton. Për këtë arsye përbërjet organike me grup karboksilik quhen acide. Hidrogjeni i hidroksilit shpërbashkohet lehtësisht për shkak se tek anioni karboksilat i acidit që formohet nga shpërbashkimi, ndodh çlokalizimi i dy çifteve elektronike: i çiftit me lidhje ∏ dhe i një çifti elektronesh të lira të oksigjenit.R −C−O−O–Një ngarkesë negative e çlokalizuar (e shpërndarë) e tërheq më pak protonin e ngarkuar pozitivisht sesa një ngarkesë negative e përqendruar në një atom të vetëm oksigjeni. Çlokalizimi i ngarkesës negative te joni karboksilat shkakton një zvogëlim të theksuar të dendësisë së kësaj ngarkese, aq sa hidrogjeni mund të shpërbashkohet pa ndonjë vështirësi të madhe. Ky çlokalizim bën që të dyja atomet e oksigjenit të grupit karboksilik të ngarkohen negativisht, në mënyrë të barabartë. Protoni i shpërbashkuar ka të njëjtat gjasa për t’u lidhur rishtas si me njërin atom oksigjeni, ashtu edhe me tjetrin, pra te një acid karboksilik i shpërbashkuar nuk mund të dallojmë oksigjenin e lidhur me lidhje dyfishe nga ai i lidhur me lidhje njëfishe me karbonin.RCOOH(uj) + H2O(l) RCOO–(uj) + H3O+(uj)Sikurse shihet nga shpërbashkimi i kthyeshëm, acidet karboksilike janë më të dobëta se acidet minerale. Konstantja e aciditetit të tyre Ka është e rendit 10-5dhe për tretësirën 0,1 M të acidit etanoik vetëm 0,3 % e molekulave janë të shpërbashkueshme.Ndikimi i zëvendësuesve mbi fortësinë e acideve karboksilikeNë tabelën 1 janë dhënë vlerat e Ka për acide karboksilike të ndryshme. Në tabelë vihet re një ndryshim i madh i këtyre vlerave nga njëri acid te tjetri. Kështu, acidi metanoik është më i fortë se acidi etanoik, ose acidi kloretanoik është më i fortë se acidi etanoik. Si shpjegohet një gjë e tillë kur dimë se grupi funksionor −COOH është i njëjtë te të gjithë?