Page 61 - Demo

ligje janë më të arrira artistikisht se gjëmat dhe përveç praktikave zakonore të lashta, mbartin edhe vlera të shumta poetike. Ato kanë karakter improvizues dhe dallohen për pasurinë e figurave stilistike, si: krahasime, epitete, metafora, personifikim, përsëritje, refrene onomatopeike, pyetje retorike, thirrje të të vdekurit, mallkime etj. Nëpërmjet tyre portretizohet me respekt të madh i vdekuri.Vajtim për djalin 10-vjeçar Vajtim për zonjën e shtëpisë Vajtim për nusen e reO trëndafili burbuqe,Lule jeshe, u këpute1; O trëndafili taze,U këpute e vade.Lumthi ai copë vend,Që pret këtë cop’ ergjënt2;Lumthi ai copë var,Që pret këtë copë ar2. I hoqe qyçet e brezit,si trimi armët e mezit;3emërin e keshe grua,Po jeshe trim’ e fajkua,Vërje pëqinë ndë bres,mbaje punënë me erz.O vitoreja ndë mur,Tek rrije, lëshoje nur.Gjithë jetën me nder,Të buronte goja sheqer.E mir purtek’ e artë,faqebardheja si kartë.Moj e bukura prej nurit,si thëllëza majë gurit.O e shpejtë si shigjeta4,Ku do të shkojë jeta?...Ku do ti ta shkosh beharë?...nga yt shoq, nga ne e ndarë? 5...Moj e hequra si bari,e kulluara si ari,gëzimzezë që s’gëzove,jetënë s’e trashëgove!Rrëzë, Përmet Rrëzë, Përmet JugNjë ndër vajet më të njohura është vajtimi i dhimbshëm i nënës malësore nga Gruda.Oj lulja e ballit t’em – o!Kur ka qenë mirë me ndjellë zi, Hej ... Hej1mori loke, mori bijë2?Qyqja, e mjera unë, në këtë shtëpi!A të qaj veten, a të të qaj ty,të qaj vllazni a të qaj bajrak,të qaj Malsinë përreth e qark?3Oj zemra e eme bij! Hej ... Hej [...]N’fund e n’maje le t’lëkundet!T’kjaj mbi ty-o sa ku t’mundet!Oj e mjera nanë për ty! Hej .... Hej [...]Le t’hi n’vorr me çikë të re:Ate dekun e mue gjallë,T’dyja n’vorr t’na mblojë nji zallLoçka e eme bij-ooo Hej ... Hej [...]Zemërplasta nanë për ty,Të tanë jeta m’u lidh ny’Oj lulja e ballit t’em –ooo Hej ... Hej [...]Drita e diellit – futë e zezëRrezja e qiellit – gurë le t’qesë,Bora në bjeshkë e zezë u ngriftë,Lulja në fushë e thatë mbiftë!5 [...]Të tanë pajën tek e ke,Me te t’kalbesh për nën dhe,Oj e mjera un për ty! Hej ... Hej [...]Ta qaj vendin me lot gjaku,T’i bëj gjamin mbarë bajrakut; [...]Nëna vajton vajzën e re që nuk arriti ta jetojë jetën sa duhet. Vajtimi është i gjatë 180 vargje. Nëna qan e dëshpëruar vajzën e re, të bukur, të ndershme, të urtë. Vajtimi është i mbushur me figura retorike (epitete, metafora, pyetje retorike etj.). 1 Vajtimi ndahet në grupe vargjesh në fund të të cilave ofshan (hej... hej) dhe bën një pauzë të shkurtër për të nisur sërish.2 Vajtimi fillon me thirrorin që paralajmëron vajtimin e një njeriu që do të shprehë helm të madh, por edhe që ruan kthjelltësinë e mendjes. 3 Vajtimi fillon për vajzën, por pastaj nëpërmjet shkallëzimit, merr përmasa gjithmonë e më të mëdha, dhe përfshin familjen, vëllazërinë, fisin e gjithë malësinë. Vdekja ka ndodhur në rrethana tragjike për vendin, pas vendimit për copëtimin e Shqipërisë. Prandaj vajtimi i nënës bashkon dhimbjen për humbjen e bijës me atë për masakrën e pushtuesve. 4Këto vargje shumë të bukura tingëllojnë si një mallkim i tmerrshëm për natyrën: të shuhet drita e dielli, rrezet e dritës të shndërrohen në gurë e të qëllojnë tokën, bora të nxihet, lulja të mbijë e thatë. 1 metaforë2 epitet3 krahasim4 apostrofë5 pyetje retorike59