Page 77 - Demo

4.3 Çfarë janë burimet?Në këtë mësim ne do të mësojmë për burimet e nevojshme për të prodhimin e mallrave dhe shërbimeve. Burimet janë diçka me vlerë që plotëson një nevojë të caktuar. Ato janë tri llojesh:1. Burime natyrore, janë gjërat që ofrohen nga natyra, si për shembull ajri, uji, mineralet dhe pemët.2. Burime njerëzore, janë njerëzit që bëjnë punën që i nevojitet një biznesi.3. Burime kapitale, janë ato ku bëjnë pjesë ndërtesat, mjetet dhe makineritë e përdorura për të prodhuar një mall. Në burimet kapitale bën pjesë teknologjia, e cila ka të bëjë me përdorimin e makinerive, pajisjeve dhe proceseve për të krijuar ose për të bërë diçka. Në mësimin e kaluar ju mësuat se për të prodhuar kokoshka nevojiten burimet natyrore, si për shembull misër; burimet njerëzore, pra personat që bëjnë punën; dhe burimet kapitale, që janë makineritë dhe teknologjia për prodhimnin e kokoshkave ose të mallrave të tjera, Bizneset kanë nevojë për burime njerëzore, natyrore dhe kapitale për të realizuar një mall. Gjithashtu atyre u duhen edhe burime njerëzore (punëtorë) për të shpikur dhe për të përmirësuar mallrat dhe UJÇTDKOGV/GILKVJCVÇDWTKOGVPWMLCPÇVÇRCUJVGTUJOG2ÇTMWPFTC\\KUCUKCGDWTKOGXGÇUJVÇGMWƂ\\WCT,dhe e pamjaftueshme.Pamjaftueshmëria ndodh kur njerëzit ose bizneset nuk mund të kenë gjithçka që dëshirojnë, sepse XGVÇUCUKCGDWTKOGXGÇUJVÇGMWƂ\\WCT0ÇTCUVGVÇVKNNCPLGTÇ\\KVFJGDK\\PGUGVFWJGVVÇILGLPÇPLÇTTWIÇtjetër, të zgjedhin diçka tjetër. Kur njerëzit duhet të zgjedhin diçka tjetër, ata janë detyruar të heqin dorë nga diçka që e kanë pasur për zemër. Vlera e asaj nga e cila njerëzit duhet të heqin dorë për të zgjedhur diçka tjetër, quhet kosto oportune2ÇTUJGODWNNLWOWPFVÇUJKMQPKPLÇƂNOPÇMKPGOCQUGVCshikoni atë të regjistruar në shtëpi në një DVD. Nëse zgjidhni të shkoni në kinema, ju hiqni dorë nga mundësia për t’u çlodhur në shtëpi. Heqja dorë nga çlodhja në shtëpi është MQUVQ QRQTVWPG G \\ILGFJLGU RÇT VÇ RCTÇ ƂNOKPOG UJQMÇVPÇMKPGOC0ÇUG\\ILKFJPKVÇUJKMQPKƂNOKPPÇUJVÇRKGFJGheqja dorë nga qëndrimi me shokët është kosto oportune. Bizneset bëjnë zgjedhje çdo ditë, duke u bazuar te nevojat për burime. Në shumicën e bizneseve, teknologjia ka ndryshuar mënyrën e funksionimit. Teknologjia e re është një burim kapital i cili ndihmon që gjërat të bëhen më shpejt dhe, në disa raste, edhe me më pak punëtorë (burimet njerëzore). Por teknologjia e sotme është edhe e shtrenjtë dhe, për këtë arsye, jo të gjitha bizneset e kanë mundësinë që ta blejnë atë. Për këtë arsye, këto biznese duhet të punësojnë shumë njerëz për të mos humbur klientët dhe për të prodhuar mallrat dhe shërbimet në kohën e duhur. Në fund të këtij mësimi nxënësit do të jenë të aftë:Ɣ /l«lÀà ŽÀÕ>˜lLÕÀˆ“iÌ]ÛiX>˜lÀˆÃ Ì>̜˜iÀlâœÀi` iŽ>«ˆÌ>i°Ɣ /l«lÀŽÕw✍˜l«>“>vÌÕià “lÀˆ˜l` iŽœÃ̜˜œ«œÀÌ՘i°Ɣ /l`ˆÃŽÕ̜˜l«lÀÌiŽ˜œœ}ˆ˜l]ȘlLÕÀˆ“Ž>«ˆÌ>ˆŽlÀŽÕ>À˜}>à ՓˆV>iLˆâ˜iÃiÛi°fifl L°Të dashur nxënës. Në mësimin e kaluar mësuam më shunë për biznesin e lirë dhe për sipërmarrjen.I. Të kuptojmë konceptet dhe idetë kryesore të mësimit1. Plotësoni:• Burimet natyrore janë .........................................................................................• Burimet kapitale janë .........................................................................................• Burimet njerëzore janë .......................................................................................• Pamjaftueshmëria ndodh kur ............................................................................• Kosto oportune quhet .......................................................................................• Teknologjia është një burim ...............................................................................II. Të zhvillojmë aftësitë e të menduarit1. Zgjidhni një mall që e pëlqeni shumë. • Cilat janë burimet që duhen për ta prodhuar atë mall?• Pse bizneset kanë nevojë për burime për të realizuar një mall?2. Kur burimet janë të pamjaftueshme themi që ato janë të kufizuara.• Po kërkesat tona për mallra të ndryshme a janë të kufizuara? Pse?• Çfarë duhet të bëjmë ne, kur nuk i plotësojmë dot kërkesat tona, ngaqë burimet janë të kufizuara?3. A ka biznese që u mungojnë punonjës me aftësitë e kërkuara nga biznesi? Çfarë lloj burimi është ai? A është ai i kufizuar për këtë biznes?4. Zgjidhni një biznes që ka nevojë për punëtorë me aftësi të larta teknologjike• Cilat janë aftësitë që duhen për këtë lloj biznesi?• Si fitohen këto aftësi?• Çfarë mund të bëni ju qysh sot për të përftuar këto aftësi? III. Të zhvillojmë shprehitë e qytetarisë1. Pyesni prindërit ose të afërmit tuaj për teknologjnë që përdorej në të kaluarën, duke përdorur pyetjet e mëposhtme:• Si shkruheshin raportet përpara se njerëzit të përdornin kompjutera personalë?• Si dëgjonin muzikë njerëzit:- para 40 vjetëve,- para 20 vjetëve,- para 10 vjetëve?• A blinin muzikë dhe ku e blinin atë?• Si e merrnin me vete muzikën para 30-40 vjetëve?• Si freskoheshin ose ngroheshin njerëzit para shpikjes së kondicionerit ose të sistemit të ngrohjes? A pajtohen njerëzit sot me mënyrat e vjetra?• Si funksiononin kuzhinat para se të shpikeshin frigoriferët, sobat dhe furrat me mikrovalë?Shkruani një tregim të shkurtër duke u bazuar në përgjigjet që do të merrni nga të afërmit tuaj të rritur.2. Intervistoni prindërit tuaj ose një të afërm të rritur për të mësuar prej tij për pasojat që ka pasur përdorimi i teknologjisë. Përdorni pyetjet e mëposhtme: • Cila ka qenë shpikja më interesante për të cilën kishit informacion, kur ishit në klasën e katërt?• Cila teknologji mendoni se ka bërë ndryshimin më të madh në mënyrën se si jetojmë sot, krahasuar me kohën kur ishit në klasën e katërt? Pse?• Si e përdorni teknologjinë në punën tuaj ose në jetën tuaj të përditshme?• A ka ndonjë shpikje teknologjike që do të dëshironit ta shihnit të zhvilluar, e cila do të ishte e dobishme ose argëtuese për ju? Përshkruajeni, ju lutem!• A ka ndonjë burim kapital ose natyror që është i rëndësishëm për punën tuaj?75