Page 77 - Demo

4. Arti romakShprehja artistike e Rom%u00ebs antike %u00ebsht%u00eb e lidhur ngusht%u00eb me vet%u00eb zhvillimet e qytetit t%u00eb Rom%u00ebs, q%u00eb nga periudha republikane (510 p.e.s. %u2013 30 p.e.s.) deri tek ajo perandorake, ku romak%u00ebt e kishin zgjeruar shum%u00eb territorin e tyre (30 p.e.s. %u2013 476 e.s.) Romak%u00ebt u bazuan n%u00eb p%u00ebrvoj%u00ebn e nd%u00ebrtuesve etrusk%u00eb dhe, pasi pushtuan Greqin%u00eb, filluan t%u00eb imitonin artin dhe rregullat arkitektonike greke. ArkitekturaN%u00eb arkitektur%u00eb, romak%u00ebt zhvilluan m%u00eb tej elementin e harkut, i cili mb%u00ebshtetej mbi dy kolona. Ai ishte i q%u00ebndruesh%u00ebm dhe i bukur. Harkun romak e gjejm%u00eb n%u00eb nd%u00ebrtime t%u00eb tilla, si: Harku i triumfit i Titit, Rom%u00eb (fig. 1); ura e Gardit n%u00eb Franc%u00eb, pjes%u00eb e uj%u00ebsjell%u00ebsit romak, q%u00eb formohej nga nj%u00eb varg harqesh t%u00eb vendosur nj%u00ebri pas tjetrit (fig. 2), si edhe n%u00ebp%u00ebr amfiteatro. Kolonat e tipit grek nd%u00ebrthureshin n%u00eb muret e nd%u00ebrtesave t%u00eb m%u00ebdha. E ve%u00e7ant%u00eb %u00ebsht%u00eb edhe arkitektura e Koloseumit n%u00eb Rom%u00eb, nj%u00eb amfiteat%u00ebr ku zhvilloheshin luftimet me gladiator%u00eb dhe loj%u00ebra t%u00eb ndryshme (fig. 3).Amfiteatri romak kishte form%u00eb rrethore ose ovale. Nd%u00ebrtohej kryesisht n%u00eb qend%u00ebr t%u00eb qyteteve dhe n%u00eb t%u00eb zhvilloheshin loj%u00ebra gladiator%u00ebsh, luftime dhe shfaqje publike.Organizimi i qytetitRomak%u00ebt nd%u00ebrtuan me qindra qytete dhe rrug%u00eb, me an%u00eb t%u00eb t%u00eb cilave lidh%u00ebn midis tyre qendrat e banimit. Ata kishin aft%u00ebsi t%u00eb organizonin territorin, qoft%u00eb p%u00ebr t%u2019iu p%u00ebrgjigjur nevojave t%u00eb njer%u00ebzve, qoft%u00eb p%u00ebr t%u00eb mbajtur n%u00ebn kontroll popujt e pushtuar. N%u00eb qytetet e m%u00ebdha, romak%u00ebt nd%u00ebrtuan banja publike, qendra sportive, biblioteka etj. Nd%u00ebrtesat romake kishin forma t%u00eb ndryshme, rrethore, gjysm%u00ebrrethore, kishin lulishte e sallone t%u00eb m%u00ebdha t%u00eb mbuluara. Sht%u00ebpit%u00eb e qytetar%u00ebve t%u00eb thjesht%u00eb ishin nd%u00ebrtesa me disa kate me hap%u00ebsira t%u00eb vogla (fig. 4).123475