Basic HTML Version

|  | Table of Contents |  | View Full Version

Page 98 - Demo
P. 98

                                        96Tek organizmat shum%u00ebqelizor%u00eb jan%u00eb specializuar qeliza q%u00eb pranojn%u00eb ngacmimet nga jasht%u00eb, si dhe ato q%u00eb vijn%u00eb nga organet e brendshme t%u00eb organizmit. K%u00ebto qeliza mund t%u00eb marrin ngacmime kimike, mekanike, optike etj.Ndijimi %u00ebsht%u00eb marrja e nj%u00eb ngacmimi dhe interpretimi i tij nga qendra nervore, p%u00ebr t%u00eb fituar informacion mbi mjedisin e brendsh%u00ebm apo t%u00eb jasht%u00ebm.N%u00eb gjallesa t%u00eb ndryshme, ngacmimet kapen nga struktura t%u00eb ndryshme, t%u00eb p%u00ebrshtatura m%u00eb s%u00eb miri p%u00ebr jet%u00ebn e gjalles%u00ebs. Ndijimet luajn%u00eb nj%u00eb rol t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm jet%u00ebsor n%u00eb sjelljen e kafsh%u00ebs. Ato jan%u00eb t%u00eb nevojshme p%u00ebr t%u00eb realizuar komunikimin nd%u00ebrmjet kafsh%u00ebve apo komunikimin e tyre me mjedisin.Gjallesat nj%u00ebqelizore, si ameba, jan%u00eb t%u00eb ndjeshme ndaj mjedisit ku jetojn%u00eb. Edhe pse nuk kan%u00eb struktur%u00eb t%u00eb organit t%u00eb t%u00eb parit, amebat jan%u00eb t%u00eb ndjeshme dhe reagojn%u00eb ndaj drit%u00ebs. Edhe te parameci vihet re nj%u00eb reagim ndaj t%u00eb ftohtit, t%u00eb nxehtit apo p%u00ebrb%u00ebrjeve kimike t%u00eb ndryshme, duke iu larguar atyre.Sfungjer%u00ebt jan%u00eb gjallesa shum%u00ebqelizore pa nj%u00eb sistem nervor. Gjithsesi, prekja e sfungjerit apo ndjesia e presionit nga mjedisi q%u00eb e rrethon, b%u00ebn nj%u00eb kontraktim t%u00eb trupit t%u00eb sfungjerit.Te hidrat takohen neurone n%u00eb form%u00ebn e rrjet%u00ebs. Kjo rrjet%u00eb %u00ebsht%u00eb e pozicionuar rreth goj%u00ebs s%u00eb hidrave. Edhe pse nuk ka struktura t%u00eb nd%u00ebrlikuara nervore, te hidrat gjenden qeliza t%u00eb specializuara p%u00ebr ndjesin%u00eb e prekjes, por edhe qeliza q%u00eb p%u00ebrmbajn%u00eb l%u00ebnd%u00eb kimike p%u00ebr reagime ndaj mjedisit p%u00ebrreth. Te format e lira t%u00eb jet%u00ebs te hidrat, si%u00e7 jan%u00eb meduzat, gjenden qeliza t%u00eb specializuara ose receptor%u00eb p%u00ebr drit%u00ebn, ekuilibrin, p%u00ebr l%u00ebnd%u00eb t%u00eb caktuara kimike, prekjen. Sistemi nervor te krimbat e shtypur, si planaria, %u00ebsht%u00eb i organizuar n%u00eb form%u00eb m%u00eb t%u00eb nd%u00ebrlikuar. Ganglionet nervore e p%u00ebrshkojn%u00eb trupin e kafsh%u00ebs n%u00eb form%u00ebn e nervave. K%u00ebto p%u00ebrmbajn%u00eb receptor%u00eb kimik%u00eb, t%u00eb cil%u00ebt e ndihmojn%u00eb planarian t%u00eb gjej%u00eb ushqim dhe t%u2019i largohet drit%u00ebs, pasi k%u00ebta krimba nuk e duan drit%u00ebn.Krimi i shiut edhe sistemin nervor e ka t%u00eb segmentuar, ashtu si%u00e7 %u00ebsht%u00eb edhe trupi i tij. Ganglioni kryesor i sistemit nervor %u00ebsht%u00eb i vendosur posht%u00eb goj%u00ebs. Ai %u00ebsht%u00eb p%u00ebrgjegj%u00ebs p%u00ebr l%u00ebvizjen e krimit t%u00eb shiut. N%u00eb gjith%u00eb sip%u00ebrfaqen e trupit t%u00eb krimbit gjenden receptor%u00ebt p%u00ebr ndjesin%u00eb ndaj prekjes, drit%u00ebs, dridhjeve, si dhe receptor%u00ebt kimik%u00eb.Tek ylli i detit, sistemi nervor %u00ebsht%u00eb mjaft i thjesht%u00eb, pa nj%u00eb tru apo ganglione t%u00eb p%u00ebrqendruara. Te ky organiz%u00ebm, nj%u00eb rrjet%u00eb nervore %u00ebsht%u00eb e vendosur rreth goj%u00ebs. Deg%u00ebzime nga kjo rrjet%u00eb shtrihen n%u00eb %u00e7do krah t%u00eb trupit t%u00eb tij. Ylli i detit %u00ebsht%u00eb mjaft i ndjesh%u00ebm ndaj drit%u00ebs. P%u00ebr k%u00ebt%u00eb, n%u00eb %u00e7do krah t%u00eb trupit ai ka grupe l%u00ebnd%u00ebsh me ngjyr%u00eb t%u00eb ndjeshme ndaj drit%u00ebs. N%u00eb k%u00ebt%u00eb m%u00ebnyr%u00eb, ylli i detit reagon ndaj hijeve apo ndryshime t%u00eb drit%u00ebs.Te k%u00ebrmijt%u00eb e tok%u00ebs, sistemi nervor %u00ebsht%u00eb i nd%u00ebrtuar nga 6 ganglione. N%u00eb to formohen struktura receptor%u00ebsh, t%u00eb cil%u00ebt p%u00ebrcaktojn%u00eb pranin%u00eb e l%u00ebnd%u00ebve kimike n%u00eb aj%u00ebr ose n%u00eb uj%u00eb.2.29Evolucioni i shqisave te pakurrizor%u00ebt

| 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 |