Page 143 - Demo

141Karbohidratet jan%u00eb burimi kryesor i energjis%u00eb p%u00ebr trupin e njeriut. Dy grupet kryesore t%u00eb karbohidrateve q%u00eb i marrim n%u00ebp%u00ebrmjet ushqimeve jan%u00eb niseshteja/amidoni (orizi, gruri, misri, patatet, bishtajoret) dhe sheqernat (frutat, qum%u00ebshti, mjalti). Nga p%u00ebrpunimi i disa bim%u00ebve, si: kallami i sheqerit, panxhari i sheqerit apo misri, p%u00ebrftohet sheqeri q%u00eb p%u00ebrdoret p%u00ebr %u00ebmb%u00eblsimin e ushqimeve. Trupi yn%u00eb i p%u00ebrdor yndyrat p%u00ebr t%u00eb ruajtur temperatur%u00ebn dhe si rezerva energjie. Yndyrat k%u00ebrkohen nga qelizat edhe p%u00ebr p%u00ebrdorimin e disa vitaminave. Mineralet dhe vitaminatProteinat, karbohidratet dhe yndyrat, sikurse e shpjeguam m%u00eb lart, p%u00ebrdoren nga trupi si burime energjie. Por, pjes%u00eb e l%u00ebnd%u00ebve ushqyese jan%u00eb edhe uji, mineralet dhe vitaminat, q%u00eb pavar%u00ebsisht se nuk sigurojn%u00eb energji, jan%u00eb shum%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm p%u00ebr ekzistenc%u00ebn dhe funksionimin normal t%u00eb qelizave dhe t%u00eb t%u00eb gjith%u00eb organizmit. Uji p%u00ebrb%u00ebn 60% t%u00eb pesh%u00ebs s%u00eb trupit t%u00eb nj%u00eb njeriu t%u00eb rritur. Ai %u00ebsht%u00eb shum%u00eb i r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm p%u00ebr zhvillimin e shum%u00eb reaksioneve kimike n%u00eb organiz%u00ebm. Uji ndihmon n%u00eb ruajtjen e temperatur%u00ebs s%u00eb trupit dhe n%u00eb largimin e l%u00ebnd%u00ebve t%u00eb panevojshme. Mineralet jan%u00eb t%u00eb p%u00ebrfshira n%u00eb procese t%u00ebndryshme n%u00eb organiz%u00ebm. P%u00ebr shembull, kalciumi %u00ebsht%u00eb i r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm p%u00ebr formimin e kockave dhe dh%u00ebmb%u00ebve, si dhe ndihmon n%u00eb mpiksjen e gjakut. Kalciumi gjendet n%u00eb produktet e bulmetit dhe te perimet me gjethe t%u00eb gjelb%u00ebr (spinaq). Hekuri i duhet trupit ton%u00eb p%u00ebr formimin e qelizave t%u00eb kuqe t%u00eb gjakut dhe p%u00ebr transportimin e oksigjenit nga mushk%u00ebrit%u00eb n%u00eb qelizat e tjera t%u00eb trupit. Ushqime q%u00eb p%u00ebrmbajn%u00eb hekur jan%u00eb: mishi, e verdha e vez%u00ebs, perimet me gjethe t%u00eb gjelbra. Minerale t%u00eb tjera t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme p%u00ebr trupin e njeriut jan%u00eb: jodi, magnezi, fosfori, natriumi, kaliumi dhe zinku. Vitaminat jan%u00eb thelb%u00ebsore p%u00ebr funksionimin normal t%u00eb qelizave dhe t%u00eb organizmit n%u00ebp%u00ebrgjith%u00ebsi. Sot njihen 13 vitamina: vitamina A, tet%u00eb vitamina t%u00eb grupit B, C, D, E dhe K. Burim i vitaminave p%u00ebr trupin ton%u00eb jan%u00eb kryesisht ushqimet e fresk%u00ebta. N%u00eb trupin e njeriut prodhohen vet%u00ebm dy vitamina: D dhe K. Vitamina D prodhohet kur l%u00ebkura ekspozohet n%u00eb diell, nd%u00ebrsa vitamina K prodhohet nga bakteret q%u00eb jetojn%u00eb n%u00eb zorr%u00eb. Vitaminat e grupit B dhe vitamina C jan%u00eb t%u00eb tretshme n%u00eb uj%u00eb. Kjo do t%u00eb thot%u00eb q%u00eb edhe n%u00ebse i marrim n%u00eb sasi t%u00eb madhe n%u00ebp%u00ebrmjet ushqimeve, trupi mban aq sa i duhet dhe pjes%u00ebn tjet%u00ebr e nxjerr jasht%u00eb. Pjesa tjet%u00ebr e vitaminave nuk treten n%u00eb uj%u00eb. K%u00ebto vitamina trupi nuk i p%u00ebrdor menj%u00ebher%u00eb, por i depoziton n%u00eb m%u00ebl%u00e7i ose n%u00eb mas%u00ebn dhjamore. P%u00ebr k%u00ebt%u00eb arsye, n%u00ebse me an%u00eb t%u00eb ushqimit marrim shum%u00eb prej k%u00ebtyre vitaminave, ato mund t%u00eb ken%u00eb efekt negativ n%u00eb organiz%u00ebm. Pyetje rreth m%u00ebsimit1.Shpjegoni dy arsye p%u00ebrse njer%u00ebzit duhet t%u00eb konsumojn%u00eb ushqime. 2.Cili %u00ebsht%u00eb roli i mineraleve n%u00eb organiz%u00ebm?3.%u00c7far%u00eb ndodh n%u00ebse marrim nj%u00eb sasi t%u00eb madhe t%u00eb vitamin%u00ebs A?