Page 24 - Demo

221.8 Qelizat l%u00ebvizin: citoskeleti, ciliet dhe flagjeletN%u00eb m%u00ebsimet e kaluara fol%u00ebm p%u00ebr organelet qelizore t%u00eb rrethuara me membran%u00eb, t%u00eb cilat gjenden n%u00eb citoplazm%u00ebn e qeliz%u00ebs. Por n%u00eb citoplazm%u00eb gjenden edhenj%u00eb s%u00ebr%u00eb fibrash apo fijesh t%u00eb gjata e t%u00eb holla, q%u00eb t%u00eb gjitha s%u00eb bashku formojn%u00ebcitoskeletin. Dikur mendohej se citoskeleti ishte i pranish%u00ebm vet%u00ebm n%u00eb citoplazm%u00ebn e qelizave eukariote. Por studimet n%u00eb fillim t%u00eb viteve %u201990 treguan se edhe n%u00eb qelizat prokariote ishin t%u00eb pranishme struktura t%u00eb ngjashme me ato q%u00eb formojn%u00eb citoskeletin n%u00eb qelizat eukariote.CitoskeletiCitoskeleti %u00ebsht%u00eb nj%u00eb rrjet%u00eb proteinash me shum%u00eb funksione. Ashtu sikurse skeleti i trupit ton%u00eb, citoskeleti b%u00ebn q%u00eb qelizat t%u00eb mbajn%u00eb form%u00ebn e tyre tredimensionale. Citoskeleti ndihmon edhe n%u00eb ndarjen qelizore. L%u00ebvizja e qelizave dhe e organeleve apo molekulave brenda n%u00eb qeliz%u00eb mund%u00ebsohet nga citoskeleti. Citoskeleti %u00ebsht%u00eb i p%u00ebrb%u00ebr%u00eb nga tre lloje fibrash/fijesh: mikrofilamentet, filamentet e nd%u00ebrmjetme dhe mikrogypat. Mikrofilamentet jan%u00eb fijet m%u00eb t%u00eb holla t%u00eb citoskeletit. Ato nd%u00ebrtohen nga nj%u00ebprotein%u00eb e quajtur aktin%u00ebdhe vendosen kryesisht n%u00ebn membran%u00ebn plazmatike. Mikrofilamentet e aktin%u00ebs gjenden pothuajse n%u00eb %u00e7do qeliz%u00eb eukariote dhe kryejn%u00ebfunksione t%u00eb ndryshme. K%u00ebshtu, p%u00ebr shembull, jan%u00eb t%u00eb p%u00ebrfshira n%u00eb tkurrjen e muskujve. Filamentet e nd%u00ebrmjetmequhen k%u00ebshtu sepse kan%u00eb nj%u00ebdiamet%u00ebr mesatar. N%u00eb ndryshim nga p%u00ebrb%u00ebr%u00ebsit e tjer%u00eb t%u00eb citoskeletit, k%u00ebto jan%u00eb t%u00eb formuara nga disa lloje proteinash. Jan%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme q%u00eb qeliza t%u00eb ruaj%u00eb form%u00ebn e saj. Mikrogypat jan%u00eb fijet m%u00eb t%u00eb m%u00ebdha t%u00eb citoskeletit dhe formohen nga proteina tubulin%u00eb. Ato marrin pjes%u00eb n%u00eb ndarjen e qeliz%u00ebs, si dhe formojn%u00eb ciliet dhe flagjelet e qelizave eukariote. A e dini se%u2026Iden%u00eb mbi ekzistenc%u00ebn e citoskeletit qelizor e ka hedhur p%u00ebr her%u00eb t%u00eb par%u00eb Nikolai Koltsovi, n%u00eb vitin 1903. Ai deklaroi se forma e qelizave p%u00ebrcaktohet nga nj%u00eb lloj %u201cskeleti%u201d. Termi citoskelet u p%u00ebrdor p%u00ebr her%u00eb t%u00eb par%u00eb nga Pol Uintreberti (Paul Wintrebert) n%u00eb vitin 1931.CilieFlagjeliCiliet dhe flagjelet