Page 43 - Demo

Kafsh%u00ebt e kan%u00eb p%u00ebrshtatur tretjen brendaqelizore, e cila kryhet brenda qeliz%u00ebs dhe nuk k%u00ebrkon struktura t%u00eb specializuara. Kjo lloj tretjeje %u00ebsht%u00eb karakteristik%u00eb e protozoar%u00ebve, si ameba dhe parameci, por edhe e sfungjer%u00ebve, t%u00eb cil%u00ebt nuk kan%u00eb aparat tret%u00ebs.Pjesa m%u00eb e madhe e kafsh%u00ebve kan%u00eb tretje jasht%u00ebqelizore. Ajo kryhet jasht%u00eb qelizave, n%u00eb nj%u00eb zgav%u00ebr t%u00eb specializuar, n%u00eb t%u00eb cil%u00ebn enzimat kryejn%u00eb aktivitetin e tyre.Te vertebror%u00ebt kemi paraqitjen e nj%u00eb sistemi t%u00eb v%u00ebrtet%u00eb tret%u00ebs dhe organe t%u00eb specializuara p%u00ebr %u00e7do etap%u00eb t%u00eb procesit. Te njeriu p.sh., vihen re mjaft mir%u00eb t%u00eb gjitha organet me detyrat specifike q%u00eb ka secili prej tyre. Tretja realizohet nga aparati tret%u00ebs, pjes%u00ebt kryesore t%u00eb t%u00eb cilit jan%u00eb: goja, ezofagu, lukthi (stomaku), zorr%u00ebt e holla dhe zorra e trash%u00eb. Gypi tret%u00ebs fillon me goj%u00ebn, ku ndodhen dh%u00ebmb%u00ebt, gjuha dhe gj%u00ebndrat e p%u00ebshtym%u00ebs. Dh%u00ebmb%u00ebt realizojn%u00eb p%u00ebrpunimin mekanik t%u00eb ushqimit. Ushqimet e cop%u00ebtuara lagen nga p%u00ebshtyma, e cila prodhohet nga gj%u00ebndrat e p%u00ebshtym%u00ebs q%u00eb p%u00ebrzihen me an%u00eb t%u00eb gjuh%u00ebs. Ushqimi nuk q%u00ebndron gjat%u00eb n%u00eb goj%u00eb, ai g%u00eblltitet dhe kalon n%u00eb ezofag. Duke qen%u00eb se ezofagu %u00ebsht%u00eb pjes%u00eb p%u00ebrb%u00ebr%u00ebse e aparatit tret%u00ebs, ai %u00ebsht%u00eb i pajisur me muskuj gjat%u00ebsor%u00eb dhe rrethor%u00eb, t%u00eb cil%u00ebt ndihmojn%u00eb n%u00eb l%u00ebvizjen e ushqimit t%u00eb g%u00eblltitur drejt lukthit.Lukthi %u00ebsht%u00eb pjesa kryesore e aparatit tret%u00ebs. %u00cbsht%u00eb nj%u00eb organ muskulor q%u00eb tkurret vazhdimisht, duke realizuar k%u00ebshtu p%u00ebrzierjen e ushqimit. N%u00eb muret e tij sekretohen l%u00ebngjet tret%u00ebse, q%u00eb p%u00ebrmbajn%u00eb acid klorhidrik dhe enzima. M%u00eb pas, ushqimi zbret n%u00eb zorr%u00ebn e holl%u00eb. Zorra %u00ebsht%u00eb organi kryesor ku realizohet tretja e plot%u00eb dhe thithja e p%u00ebrb%u00ebr%u00ebsve t%u00eb molekulave t%u00eb ushqimeve. K%u00ebto molekula mund t%u00eb futen n%u00eb gjak dhe t%u00eb qarkullojn%u00eb n%u00ebp%u00ebr t%u00eb gjitha qelizat e trupit. Sip%u00ebrfaqja e zorr%u00ebs %u00ebsht%u00eb shum%u00eb e rrudhosur. Pjesa e patretur e ushqimit (si%u00e7 jan%u00eb fibrat) kalon n%u00eb zorr%u00ebn e trash%u00eb. K%u00ebtu, nj%u00eb pjes%u00eb e ujit p%u00ebrthithet, duke l%u00ebn%u00eb k%u00ebshtu nj%u00eb mbetje t%u00eb trash%u00eb, e cila del jasht%u00eb n%u00ebp%u00ebrmjet anusit.Pra, l%u00ebnd%u00ebt e p%u00ebrftuara nga zb%u00ebrthimi i ushqimeve me origjina t%u00eb ndryshme (karbohidrate, yndyra, proteina) kalojn%u00eb n%u00eb gjak p%u00ebrmes mureve t%u00eb zorr%u00ebve t%u00eb holla. Ky proces quhet p%u00ebrthithje.Pyetje rreth m%u00ebsimit1.N%u00eb cilat etapa kalon ushqimi?2.Si do ta p%u00ebrkufizonit tretjen brendaqelizore?3.Ku q%u00ebndron dallimi midis tretjes brendaqelizore dhe jasht%u00ebqelizore?4.Cilat jan%u00eb organet q%u00eb nd%u00ebrtojn%u00eb sistemin tret%u00ebs?5.Cilat jan%u00eb disa nga avantazhet e tretjes jasht%u00ebqelizore n%u00eb krahasim me tretjen brendaqelizore?P%u00ebrthithja e ushqimit n%u00eb zorr%u00ebn e holl%u00eb41