Page 119 - Demo

MësimiI.1 3.9Pozita gjeografike Rajoni i Afrikës Veriore dhe i Azisë Jugperëndimore është një hapësirë e madhe, që shtrihet nga brigjet e Atlantikut (në Saharanë Perëndimore dhe Marok) në perëndim, deri në malet e Afganistanit në lindje. Afrika Veriore dhe Azia Jugperëndimore ndahen midis tyre nga çarja mes pllakës tektonike afrikane dhe asaj arabe, të cilat i largohen njëra-tjetrës. Mbi këtë çarje tektonike të krijuar rreth 12 milionë vjet më parë, shtrihet Deti i Kuq. Rajoni ka dalje dhe laget nga disa dete, si: Mesdheu, Deti i Zi, Deti Kaspik, Deti Arabik, Deti i Kuq, si dhe nga ujërat e Gjirit Persik. Në këtë rajon gjenden rrugë detare me rëndësi strategjike, si Ngushtica e Bosforit, Kanali i Suezit dhe Ngushtica e Hormuzit, nëpërmjet të cilave kryhet transporti i udhëtarëve dhe i mallrave drejt vendeve të ndryshme të rajonit dhe të botës (shih hartën e figurës 1). POZITA GJEOGRAFIKE DHE KUSHTET NATYRORE TË AFRIKËS VERIORE DHE TË AZISË JUGPERËNDIMOREDiskutojmë: Rajoni i Afrikës Veriore dhe i Azisë Jugperëndimore është cilësuar shpesh si një rajon i thatë, sepse ka sipërfaqe të mëdha shkretinore. Aty ndodhet shkretëtira më e madhe e botës. Cila është ajo dhe çfarë veçorish e dallojnë? Këtë rajon e përshkon gjithashtu lumi më i gjatë i planetit. Si quhet ai, ku derdhet dhe çfarë veçorish ka?Konstantinë TamengestMarok Algjeri LibiTuniziSfaksKajroAsuanJubaKartumTel Aviv-JafaBejrutStambollBursëLibanAlepoJerusalemDamaskMedinëMekëRiad KatarBahreinOMANJEMENKuvajtSouseAnaba TunizMeknesMeknesFesKazablankëEgjiptArabiaSauditeSudanSudaniJugorIranIrakSiriTurqiHamadanTabrizBakhtaranAbadanEsfahanFjalë kyçe pozita gjeografike kushtet natyrore të rajonitHarta fiziko-gjeografike e UDMRQLWWÅ$IULNÅV9HULRUHGKHWÅ$]LVÅ-XJSHUÅQGLPRUH1RAJONI I AFRIKËS VERIORE/AZISË JUGPERËND MIOREƌĞŶĚĂŚĂƉģƐŝƌģƐƐģĨƌŝŬģƐsĞƌŝŽƌĞĚŚĞnjŝƐģ:ƵŐƉĞƌģŶĚŝŵŽƌĞĚĂůůŽŚĞŶĚŝƐĂnënrajone:1. Egjipti dhe rrjedha e poshtme e Nilit, i cili përfaqëson zemrën e hapësirës dhe ƉģƌďģŚĞƚŶŐĂffiŐũŝƉƚŝĚŚĞ^ƵĚĂŶŝ͖2. Magrebi,ŝĐŝůŝƉģƌĨƐŚŝŶůŐũĞƌŝŶģ͕dƵŶŝnjŝŶģ͕DĂƌŽŬƵŶĚŚĞ>ŝďŝŶģ͖3. Lindja e Mesme, ĞĐŝůĂģƐŚƚģŶũģnjŽŶģůŝĚŚģƐĞ ;Ŷģ ĨŽƌŵģŚĂƌŬƵͿĞǀĞŶĚĞǀĞƋģnjŐũĂƚĞŶ ŶŐĂ ďƌĞŐĚĞƚŝ ůŝŶĚŽƌ ŝ DĞƐĚŚĞƵƚ ĚĞƌŝ Ŷģ 'ũŝƌŝŶ WĞƌƐŝŬ ĚŚĞ ŬƵ ƉģƌĨƐŚŝŚĞŶ/njƌĂĞůŝ͕:ŽƌĚĂŶŝĂ͕>ŝďĂŶŝ͕^ŝƌŝĂĚŚĞ/ƌĂŬƵ͖4͘Gadishulli Arabik͕ŝĐŝůŝƉģƌďģŚĞƚŶŐĂƌĂďŝĂ^ĂƵĚŝƚĞ͕ffiŵŝƌĂƚĞƚĞĂƐŚŬƵĂƌĂƌĂďĞ͕<ƵǀĂũƚŝ͕ĂŚƌĞŝŶŝ͕<ĂƚĂƌŝ͕KŵĂŶŝĚŚĞ:ĞŵĞŶŝ͖5͘Shtetet perandori͕ŬƵďģũŶģƉũĞƐģdƵƌƋŝĂĚŚĞ/ƌĂŶŝ;ĚŝŬƵƌƉĞƌĂŶĚŽƌŝƚģŵģĚŚĂͿ͘Lar tësia në metrambi 40002000-4000500-2000200-5000-200nën nivelin e detitKryeqytetetQytetetLumenjtëKufijtë shtetërorë117