Page 260 - Demo

Tingullimitimet Ndajfoljet ku, kur, nga, si janë ndajfolje që përdoren për të pyetur për vendin,kohën, mënyrën a shkakun e veprimit ose të gjendjes së emërtuar nga folja. Këto ndajfolje përdoren edhe për të lidhur dy pjesë të një fjalie. Vendosen pas fjalës që përcaktojnë. Disa lidhëza përkojnë në formë me parafjalët:lidhëza parafjalënë Në s’e di udhën, më prit këtu të ngjitemi bashkë. (kushtore) Shko në shtëpi.Nuk e di në duhet t’ia them shoqes sime të vërtetën. (ftilluese)tek Tek punonte, i erdhi një mik. (kohore) Eja tek unë.Disa lidhëza përkojnë në formë me ndajfoljet dhe parafjalët:parafjalë ndajfolje lidhëzanga Zbriti nga mali. E pyeta nga kishte ardhur. Do të vete nga të më thuash ti.veç Nuk foli asnjë veç drejtorit. Flinin veç. Foli qartë, veç shpejt.Tingullimitimet (onomatopetë) bëjnë pjesë në klasën e pasthirrmave. Ato shërbejnë për të riprodhuar tinguj, zëra, zhurma, britma të njerëzve, të kafshëve e të dukurive të natyrës: ha-ha-ha, khu-khu, hi-hi-hi, ciu-ciu, ham-ham, kuakkuak, muu, bam, cërr-cërr, tik-tak, fiu-fiu, pllaq-plluq etj.Pasthirrma është ajo fjalë e pandryshueshme e ligjëratës, që shërben për të shprehur ndjenja a vullnetin e folësit ose për të tërhequr vëmendjen e dëgjuesit. Ohuu, kam kohë, do t’i mbaroj detyrat deri nesër në darkë.Një natë, kur fëmijët ishin ulur rreth kafazit, mushkonja po i pickonte me radhë dhe këndonte pëzzz… pëzzz… pëzzz! Qyqja, çfarë rrëmuje! Duket sikur ka plasur lufta. Uuuuu... sollën erërat pas xhamit të dritares një ulërimë rrëqethëse. Pasthirrmat, ndryshe nga fjalët e tjera, nuk emërtojnë dhe, duke qenë fjalë të pandryshueshme, as lakohen e as zgjedhohen. Pasthirrmat veçohen nga fjalët e tjera të fjalisë me presje dhe fjalia zakonisht përfundon me pikëçuditje (!).Vëreni dallimetMbani mend: PasthirrmaDallimi i lidhëzave nga parafjalët1 Dalloni se ç’pjesë ligjërate janë fjalët nga, veç, tek në fjalitë e mëposhtme.Një pjesë e nxënësve u kthyen nga kishin ardhur.Atje e kishte gjetur një ditë tek rrinte mendueshëm. Rruga nga kalonte ajo, u bë shumë e dashur.Nga po vjen me kaq nxitim?Gjeti ngrohtësinë tek ajo vajzë e panjohur.Ai zbriti në breg tek kishte qëndruar anija.Gjithë bota vjen e vinë, veç ai nuk vjen.Po vinte nga shkolla bashkë me dy shoqet e saj të klasës.MorfologjiUshtrime258