Page 92 - Demo

Opera n%u00eb shekullin XIX dhe opera italianeGjat%u00eb dhjet%u00ebvje%u00e7arit t%u00eb par%u00eb t%u00eb shekullit XIX, v%u00ebmendja e kompozitor%u00ebve t%u00eb Evrop%u00ebs u p%u00ebrqendrua edhe n%u00eb zhvillimin e m%u00ebtejsh%u00ebm t%u00eb operave komb%u00ebtare.Gjermania dhe Franca shfaq%u00ebn prirje t%u00eb dukshme p%u00ebr t%u2019u shk%u00ebputur nga ndikimi italian, duke shfryt%u00ebzuar kryesisht p%u00ebrvojat komb%u00ebtare. N%u00eb vende t%u00eb tjera evropiane, si n%u00eb Rusi e %u00c7eki, opera fitoi, krahas t%u00eb tjerash, ngjyrime m%u00eb lokale, si rezultat i mb%u00ebshtetjes n%u00eb kulturat tradicionale. Kjo situate e re solli nj%u00eb pasurim t%u00eb jasht%u00ebzakonsh%u00ebm t%u00eb tradit%u00ebs operistike t%u00eb trash%u00ebguar nga shek. XVII- XVIII, %u00e7ka gjeti shprehje si n%u00eb drejtim t%u00eb koncepteve dramatike, ashtu edhe tek ato muzikore.Ndryshimet dhe zhvillimet e reja t%u00eb shekullit XIX n%u00eb Evrop%u00eb, soll%u00ebn ndryshime edhe p%u00ebr oper%u00ebn italiane, e cila filloi t%u00eb kishte tipare komb%u00ebtare. N%u00eb k%u00ebto vite zhvillimi i oper%u00ebs bufa (komike) dhe seria (serioze) kishin filluar t%u00eb zbeheshin, nd%u00ebrsa opera seria italiane gjendej n%u00eb kriz%u00eb, gj%u00eb e cila b%u00ebri q%u00eb shum%u00eb kompozitor%u00eb italian%u00eb t%u00eb b%u00ebnin p%u00ebrpjekje p%u00ebr p%u00ebrt%u00ebritjen e oper%u00ebs. Ishte pik%u00ebrisht kompozitori Xhoakino Rosini, i cili reformoi oper%u00ebn italiane, duke i dh%u00ebn%u00eb asaj nj%u00eb frym%u00eb dhe pamje t%u00eb re.Xhoakino Rosini (Gioacchino Rossini) (1792%u20131868) u lind n%u00eb Pezaro t%u00eb Italis%u00eb. Ishte djali i dy prind%u00ebrve muzikant%u00eb, t%u00eb cil%u00ebt ishin edhe m%u00ebsuesit e tij t%u00eb par%u00eb t%u00eb muzik%u00ebs. Rosini q%u00eb i ri nisi t%u00eb punonte si drejtues muzikor i grupeve operistike sh%u00ebtit%u00ebse. Gjat%u00eb k%u00ebsaj periudhe ai studio shum%u00eb gjinin%u00eb e oper%u00ebs dhe pik%u00ebrisht rolin dhe vendin q%u00eb zinte k%u00ebng%u00ebtari n%u00eb k%u00ebt%u00eb gjini. Ai studioi k%u00ebng%u00ebt popullore italiane, t%u00eb pap%u00ebrpunuara, nga krahina t%u00eb ndryshme t%u00eb Italis%u00eb. N%u00eb vitin 1822 vendosi ta paraqiste muzik%u00ebn e tij jasht%u00eb Italis%u00eb, n%u00eb Vjen%u00eb dhe n%u00eb Lond%u00ebr, ku u prit triumfalisht. M%u00eb pas u vendos n%u00eb Paris, ku edhe kaloi vitet e fundit t%u00eb jet%u00ebs s%u00eb tij. Figura e Rosinit %u00ebsht%u00eb mjaft e r%u00ebnd%u00ebsishme n%u00eb historin%u00eb e teatrit italian, sepse ai %u00ebsht%u00eb kompozitori q%u00eb b%u00ebn lidhjen e shekullit XVIII me romantizmin.Tek opera %u201cTankredi%u201d, sipas tragjedis%u00eb me t%u00eb nj%u00ebjtin titull t%u00eb Volterit, Rosini futi elementet heroike dhe luftarake. Rosini vazhdoi kompozimin e operave t%u00eb tjera, si: %u201cHirushja%u201d, %u201cLaraska vjedhacake%u201d, %u201cTankredi%u201d, %u201cArmida%u201d, %u201cGruaja e liqenit%u201d, %u201cMoisiu%u201d etj. Opera %u201cBerberi i Seviljes%u201d %u00ebsht%u00eb nj%u00eb nga operat m%u00eb t%u00eb famshme t%u00eb Rosinit, madje u b%u00eb e famshme n%u00eb t%u00eb gjith%u00eb Evrop%u00ebn, p%u00ebr faktin se n%u00eb t%u00eb ai v%u00eb n%u00eb loj%u00eb veset tipike t%u00eb shtres%u00ebs s%u00eb degjeneruar t%u00eb aristokracis%u00eb. Nj%u00eb opera tjet%u00ebr e njohur %u00ebsht%u00eb %u201cSemiramida%u201d, nd%u00ebrsa me oper%u00ebn %u201cVilhem Tel%u201d Xhoakino Rosini sh%u00ebnoi fundin e krijimtaris%u00eb s%u00eb tij.Gaetano Donixeti (Gaetano Donizetti) (1797%u20131848 ) lindi n%u00eb Bergamo t%u00eb Italis%u00eb. N%u00eb mosh%u00ebn 9-vje%u00e7are filloi t%u00eb ndiqte m%u00ebsime n%u00eb muzik%u00eb. Ka shkruar Kompozitor%u00ebt gjat%u00eb periudh%u00ebs s%u00eb romantizmit %u2013 muzika vokale3.13Fig. 1 Xhoakino Rosinid%u00ebgjoniOpera %u201cNorma%u201d e kompozitorit V. Bellini, aria \k%u00ebng%u00ebtarja Maria Callas 90